Tenkis Davası Süreci 2026: TMK 560 Adım Adım Rehber

Tenkis davası, mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların paylarına vasiyet veya sağlar arası kazandırma yoluyla tecavüz etmesi hâlinde, bu tasarrufların kanuni sınıra indirilmesi amacıyla açılan bozucu yenilik doğuran bir davadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 560-574 maddeleri arasında düzenlenen tenkis kurumu, miras paylaşımında en sık başvurulan hukuki araçlardan biridir. Bu rehber, 2026 yılında tenkis davası açmayı düşünen mirasçılar için davanın açılması, hak düşürücü süreler, görevli mahkeme, bilirkişi süreci, tenkis sırası, hesaplama yöntemi ve karar aşamalarını adım adım açıklar.

Tenkis Davası Nedir?

Tenkis kelimesi sözlük anlamıyla "azaltma, indirme" demektir. Hukuki anlamda tenkis davası, mirasbırakanın saklı paylı mirasçıların kanunla korunan paylarını ihlal eden ölüme bağlı tasarruflarını veya sağlar arası kazandırmalarını, kanuni sınıra indirme amacıyla açılan davadır. Mirasbırakan, tasarruf özgürlüğüne sahip olsa da bu özgürlük saklı pay sınırları içinde kullanılabilir.

Tenkis davasında amaç, vasiyet veya bağışın tamamen iptali değil yalnızca saklı payı zedeleyen kısmının indirilmesidir. Bu yönüyle tenkis davası, vasiyetname iptal davasından farklıdır. İptal davası geçerlilik şartı eksikliğine dayanırken tenkis davası, vasiyetin geçerliliğini kabul eder ve yalnızca miktar üzerinde düzeltme yapar.

Tenkis Davasının Özellikleri

• Bozucu yenilik doğuran dava: Karar ile tasarruf otomatik olarak indirilir,
• Eda ile birlikte istenebilir: Tenkis sonucu doğan alacak veya ayni iade talep edilebilir,
• Hak düşürücü süreye tabi: 1 yıl ve 10 yıllık süreler kesindir,
• Bilirkişi yoğun: Hesaplama uzmanlık gerektirdiğinden mutlaka bilirkişiye gidilir.

Hukuki Dayanak (TMK 560-574)

Türk Medeni Kanunu tenkis kurumunu sistemli şekilde düzenler:

TMK 560/1: "Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler." Bu hüküm tenkis davasının temel dayanağıdır ve davacı sıfatını saklı paylı mirasçılarla sınırlar.

Davayı Kim Açabilir?

Tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir. TMK 506'ya göre saklı paylı mirasçılar şunlardır:

Saklı Paylı Mirasçılar

• Altsoy (çocuklar, torunlar): Yasal miras payının yarısı saklı paydır,
• Anne ve baba: Yasal miras payının dörtte biri saklı paydır,
• Sağ kalan eş: Altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı ise yasal payının tamamı, tek başına mirasçı ise yasal payının dörtte üçü saklı paydır.

Kardeşler 2007 yılında yapılan değişiklikle saklı paylı mirasçı olmaktan çıkarılmıştır. Bu nedenle kardeşlerin tenkis davası açma hakkı bulunmaz. Detaylı saklı pay hesaplaması için saklı pay hesaplama rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Davalı Kim Olur?

Davalı, mirasbırakanın kazandırma yaptığı kişidir:

• Lehine vasiyet edilen mirasçı veya üçüncü kişi,
• Bağışlama yapılan sağ kalan kişi,
• Hayat sigortası lehtarı (TMK 567),
• Aile vakfına yapılan kazandırma söz konusu ise vakıf.

Birden fazla kazandırma varsa hepsi davalı gösterilir; tenkis önce vasiyetlerden, sonra sağlar arası kazandırmalardan yapılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görev

Tenkis davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Dava değerine bakılmaksızın bu görev kuralı geçerlidir. Sulh Hukuk Mahkemesi tereke tespiti gibi çekişmesiz işlerde görevli olsa da tenkis çekişmeli yargılama olduğundan Asliye Hukuk yetkilidir.

Yetki

TMK 576 uyarınca miras davalarında yetkili mahkeme mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Bu kural kesin yetki niteliğinde olup tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez. Mirasbırakan yurt dışında ikamet ediyorsa Türkiye'deki son yerleşim yeri esas alınır; yoksa Sulh Hukuk Mahkemesinin atadığı yer geçerli olur.

Arabuluculuk Şartı

2023 yılında yürürlüğe giren 7445 sayılı Kanun ile miras hukukundan kaynaklanan davalarda dava şartı arabuluculuk getirilmiştir. Tenkis davası açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulması ve son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur. Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa dava yoluna gidilebilir.

Hak Düşürücü Süreler

TMK 571 tenkis davası açma hakkını sıkı sürelere bağlamıştır:

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Hak düşürücü süreler:

• Mahkeme tarafından resen dikkate alınır,
• Tarafların itirazını beklemeden uygulanır,
• Durdurma ve kesilme kurallarına tabi değildir,
• Sürenin geçmesi davayı reddettirir.

Öğrenme Anının Tespiti

1 yıllık süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihte başlar. Öğrenme tarihinin tespiti uygulamada en sık tartışılan konulardan biridir. Vasiyetnamenin açılıp tebliğ edilmesi, tereke envanteri sonucu, tapu kayıtlarına erişim gibi olaylar başlangıç noktası olarak değerlendirilebilir. Davacı, öğrenme tarihini ispat etmek zorunda kalmaz; davalı süre def'i ileri sürerse ispat yükü davalıya geçer.

Tenkis Sırası ve Yöntemi

Tenkisin Sırası (TMK 570)

Birden fazla kazandırma varsa tenkis sırası kanunda kesin biçimde belirlenmiştir:

1. Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetnameler): Saklı pay açığı kapanana kadar vasiyetlerden tenkis yapılır,
2. Sonra sağlar arası kazandırmalar: Vasiyetler yetmezse en yeni tarihli sağlar arası kazandırmadan başlanır,
3. Eş zamanlı kazandırmalar: Aynı tarihte yapılan kazandırmalar değerleri oranında orantılı tenkis edilir.

Tenkise Tabi Sağlar Arası Kazandırmalar (TMK 565)

Mirasbırakanın hayattayken yaptığı tüm kazandırmalar tenkise tabi tutulmaz; yalnızca sayılı olanlar tenkise tabidir:

• Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya yapılan kazandırmalar,
• Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar,
• Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutmasına rağmen vazgeçmediği bağışlamalar,
• Ölümden önceki son bir yıl içinde yapılan ve olağan hediyeler dışında kalan kazandırmalar.

Tenkis Hesaplama Yöntemi

Hesaplama dört adımda yapılır:

1. Tereke tespiti: Ölüm tarihindeki mevcut aktif – pasif = net tereke,
2. Eklenebilir kazandırmalar: TMK 565 kapsamındaki sağlar arası kazandırmaların ölüm tarihindeki değerleri eklenir,
3. Tasarruf edilebilir kısım: Saklı pay oranı düşülerek tasarruf serbestisi sınırı bulunur,
4. Aşan kısım: Tasarruflar bu sınırı aşıyorsa aşan miktar tenkise tabidir.

Detaylı hesaplama örnekleri için saklı pay ve tenkis davası ana rehberimize bakılabilir.

Dava Aşamaları

1. Hazırlık ve Arabuluculuk

Dava açmadan önce şu hazırlıklar yapılmalıdır:

• Veraset ilamı alınmalı,
• Tapu kayıtlarının tarihçesi çıkarılmalı,
• Banka hesap hareketleri ve bağış belgeleri toplanmalı,
• Vasiyetname varsa açılış tutanağı temin edilmeli,
• Arabuluculuk son tutanağı alınmalı.

2. Dava Dilekçesi

Dava dilekçesinde belirtilmesi gereken hususlar:

• Davacının saklı paylı mirasçı sıfatı ve oranı,
• Mirasbırakanın ölüm tarihi ve son yerleşim yeri,
• Tenkise konu tasarrufların tarihi, türü ve değeri,
• Talep edilen tenkis oranı veya bedeli,
• Mümkünse fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmalı,
• Delil listesi: tapu kayıtları, banka kayıtları, tanıklar, bilirkişi.

3. Ön İnceleme

Mahkeme ön inceleme aşamasında dava şartları, taraf sıfatı ve hak düşürücü sürenin geçip geçmediğini değerlendirir. Bu aşamada tarafların sulh olma ihtimali sorgulanır. Ön inceleme tutanağı ile uyuşmazlığın çerçevesi belirlenir.

4. Tahkikat ve Bilirkişi

Tahkikat aşaması tenkis davalarının en uzun bölümüdür. Mahkeme şu işlemleri yapar:

• Tapu Sicil Müdürlüğünden taşınmaz kayıtları celp edilir,
• Banka ve aracı kurumlardan hesap hareketleri istenir,
• Vergi dairesi kayıtları sorgulanır,
• Tanık beyanları alınır,
• Bilirkişi heyeti (hukukçu + emlak değerleme + mali müşavir) atanır,
• Bilirkişi raporu hazırlanır ve taraflara tebliğ edilir,
• Rapora itirazlar değerlendirilir, ek rapor istenebilir.

5. Sözlü Yargılama ve Karar

Bilirkişi raporu kesinleştikten sonra sözlü yargılama aşamasına geçilir. Taraflar son beyanlarını sunar; mahkeme kararını verir. Kararda tenkis edilen miktar, ayni iade mi bedel mi yapılacağı, faiz başlangıç tarihi ve yargılama giderleri belirtilir.

6. Kanun Yolları

İlk derece kararına karşı istinaf yolu açıktır. İstinaf incelemesi Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Dairesi tarafından yapılır. İstinaf sonrası belirli koşullarda temyiz yoluna başvurulabilir; ancak parasal sınırlar göz önünde bulundurulmalıdır.

Karar Sonrası Uygulama

Ayni İade mi, Bedel mi?

TMK 572 tenkisin nasıl yapılacağını düzenler. Kural olarak tenkis ayni iade ile yapılır; yani kazandırmanın konusu olan mal, saklı payı zedeleyen oran kadar iade edilir. Ayni iadenin mümkün olmadığı veya orantısız zarar doğuracağı hâllerde kazandırmadan yararlananın bedeli ödemesi suretiyle tenkis gerçekleşir. Lehine kazandırma yapılan, iade veya bedel arasında seçim hakkını kullanabilir.

Tapuya Tescil

Tenkis kararı kesinleştikten sonra taşınmaza ilişkin paylar Tapu Sicil Müdürlüğünde tescil edilir. Karar Tapu Müdürlüğüne ibraz edilerek davacının payı oranında tapu kaydının düzeltilmesi sağlanır.

Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti

Kazanılan kısım üzerinden nispi harç ve karşı vekalet ücreti hükmedilir. Bu nedenle dilekçede istenen miktarın gerçekçi belirlenmesi önemlidir; eksik veya fahiş istem mali kayıplara yol açabilir.

Pratik Örnekler

Örnek 1: Vasiyetname Tenkisi

Mirasbırakan eşi ve iki çocuğunu geride bırakarak ölmüştür. Tereke 4.000.000 TL'dir. Mirasbırakan, vasiyetname ile 3.000.000 TL'lik taşınmazını üçüncü kişi olan dostuna vasiyet etmiştir. Eş ve iki çocuğun toplam saklı payı kanun gereği mirasın yarısıdır (2.000.000 TL). Tasarruf edilebilir kısım 2.000.000 TL olduğundan vasiyetin 1.000.000 TL'lik kısmı saklı payı zedeler. Mahkeme tenkis kararıyla vasiyeti 2.000.000 TL'ye indirir; aşan kısım saklı paylı mirasçılara paylaştırılır.

Örnek 2: Sağlar Arası Kazandırma Tenkisi

Mirasbırakan ölümünden 6 ay önce bir taşınmazını kızına bağışlamıştır. Ölümünden sonra geride kalan tereke yetersizdir ve diğer çocuğun saklı payı zedelenmektedir. Bağışlama TMK 565'in son bir yıl kuralı kapsamında olduğundan tenkise tabidir. Mahkeme, bağışın ölüm tarihindeki değerini eklenebilir kazandırma olarak hesaba katar; saklı pay açığını kapatacak miktarda kızdan iade veya bedel ödenmesine karar verir.

Örnek 3: Muris Muvazaası ile Birlikte

Mirasbırakan, bir taşınmazını ölmeden 5 yıl önce kızına satış göstererek devretmiştir. Diğer çocuk bu işlemin gerçek satış olmayıp bağış amacıyla yapıldığını ileri sürerek muris muvazaası ve terditli olarak tenkis davası açar. Muvazaa kabul edilirse tapu iptali, kabul edilmezse saklı payı zedeleyen oran kadar tenkis kararı verilir. Bu tür terditli davalar uygulamada sık görülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Tenkis davası sırasında ihtiyati tedbir alınabilir mi?

Evet. Tenkise konu taşınmazların başkasına devredilmesini engellemek için tapuya ihtiyati tedbir şerhi konulması talep edilebilir. Tedbir için davacının yaklaşık ispat şartını karşılaması ve teminat yatırması gerekebilir. Tedbir, davacının haklarının zarar görmesini önler.

Mirastan feragat eden tenkis davası açabilir mi?

Hayır. Mirasbırakan ile yapılan ivazlı veya ivazsız mirastan feragat sözleşmesi ile feragat eden mirasçı, mirasçı sıfatını kaybeder. Saklı payı da düşeceğinden tenkis davası açma hakkı kalmaz. Ancak feragat sözleşmesinin geçersizliği iddia edilirse bu mesele öncelikle çözümlenmelidir.

Eşin edinilmiş mallara katılma alacağı tenkisten önce mi sonra mı?

Mal rejiminin tasfiyesi (katılma alacağı), miras paylaşımından önce yapılır. Önce eşin katılma alacağı belirlenir; bu alacak terekeden çıkarılır. Geriye kalan miktar terekenin paylaşımı ve tenkis hesaplamasında esas alınır. Bu sıra önemlidir; aksi takdirde eşin hem mal rejimi hem miras hakları zarar görür.

Tenkis davasında ıslah yapılabilir mi?

Evet. Bilirkişi raporu sonrası tenkis miktarının değiştiğini gören davacı, ıslah yoluyla talebini genişletebilir. Islah HMK uyarınca tahkikat aşamasının sonuna kadar yapılabilir. Tek bir ıslah hakkı vardır; bu nedenle bilirkişi raporu beklenip ondan sonra ıslahın yapılması en güvenli yoldur.

Tenkis ile denkleştirme arasındaki fark nedir?

Denkleştirme, mirasbırakanın yasal mirasçısına yaptığı kazandırmaları payına mahsup ettirmesidir (TMK 669). Tenkis ise saklı payı zedeleyen kazandırmaların indirilmesidir. Denkleştirmede amaç mirasçılar arası eşitlik, tenkiste amaç saklı pay korumasıdır. Aynı olayda her iki kurum birlikte uygulanabilir.