Bağışlama sözleşmesi (halk arasında hibe olarak da bilinir), bağışlayanın sağlararası sonuç doğurmak üzere malvarlığından bağışlananın malvarlığına karşılıksız bir kazandırma yapmasıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 285-298 arasında düzenlenen bağışlama; ivazsız (karşılıksız) niteliği gereği bağışlayana belirli hallerde geri alma (rücu) hakkı tanır. Bağışlananın nankörlüğü, kanundan doğan yükümlülüklere aykırılığı veya yüklemenin yerine getirilmemesi halinde bağışlama geri alınabilir. Bu rehber, 2026 mevzuatı çerçevesinde bağışlama sözleşmesinin türlerini, geri alma sebeplerini, tapu iptal davası sürecini ve mirasçıların haklarını ele almaktadır.
İçindekiler
Bağışlama Sözleşmesinin Tanımı (TBK 285)
TBK m. 285: "Bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın sağlararası sonuç doğurmak üzere, malvarlığından bağışlananın malvarlığına karşılıksız olarak bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir."
Bağışlamanın esaslı unsurları şunlardır:
- Sağlararası sonuç: Bağışlamanın etkisi bağışlayanın hayatında doğar; ölüme bağlı kazandırmalar bağışlama değil vasiyettir.
- Malvarlığından kazandırma: Bağışlayanın malvarlığında azalma, bağışlananın malvarlığında çoğalma olmalıdır.
- İvazsızlık (karşılıksızlık): Bağışlayanın herhangi bir karşı edim talep etmemesi esastır.
- Bağışlama amacı (animus donandi): Bağışlayanın bilerek ve isteyerek karşılıksız kazandırma iradesi bulunmalıdır.
Bağışlama Sayılmayan Haller (TBK 286)
TBK m. 286 uyarınca aşağıdaki durumlar bağışlama sayılmaz:
- Bir kazandırma vaadinin yerine getirilmesi,
- Bir kimsenin önceki edimini bağışlama amacı taşımaksızın karşılıksız bırakması,
- Bir hak veya muaccel olmayan bir alacaktan vazgeçme.
Bağışlama Türleri
1) Elden Bağışlama (TBK 288)
Bağışlayanın taşınır bir malı doğrudan bağışlanana teslim ettiği, herhangi bir şekle tabi olmayan bağışlamadır. Bağışlama hem söz hem de teslimle gerçekleşir ve şekle ihtiyaç yoktur. Para, mücevher, eşya hediyeleri en yaygın örneklerdir.
2) Bağışlama Vaadi (TBK 288)
Bağışlayanın ileride bir mal vereceğini taahhüt ettiği sözleşmedir. Yazılı şekil şartına tabidir; aksi halde geçersizdir. Taşınmaz veya taşınmaz üzerinde ayni hak bağışlama vaadinin geçerli olabilmesi için resmi senet (noter) şartı aranır.
3) Yüklemeli Bağışlama (TBK 291)
Bağışlayanın, bağışlamayı belirli bir yükleme (örneğin bakım, eğitim sağlama, üçüncü kişiye edim) bağladığı bağışlama türüdür. Yüklemenin yerine getirilmemesi halinde TBK m. 295/3 uyarınca bağışlama geri alınabilir.
4) Koşullu Bağışlama (TBK 290)
Bağışlamanın belirli bir koşulun (talik, infisah) gerçekleşmesine bağlandığı türdür. Koşulun gerçekleşmesine veya gerçekleşmemesine göre hüküm doğurur ya da sona erer.
5) Bağışlayana Dönme Koşullu Bağışlama (TBK 292)
Bağışlanan, bağışlayandan önce ölürse bağışlanan malın bağışlayana geri dönmesi şartlı bağışlama türüdür. Sözleşmede açıkça kararlaştırılması gerekir.
Şekil Şartları (TBK 288-289)
| Bağışlama Türü | Şekil | Dayanak |
|---|---|---|
| Elden bağışlama (taşınır) | Şekilsiz, teslimle | TBK 288/1 |
| Bağışlama vaadi (taşınır) | Yazılı şekil | TBK 288/2 |
| Taşınmaz bağışlama vaadi | Resmi senet (tapu) | TBK 288/3 |
| Taşınmaz bağışlama | Tapu sicilinde tescil | TMK 706 + TBK 288/3 |
| Ayni hak bağışlaması | Resmi senet | TBK 288/3 |
Geri Alma Sebepleri (TBK 295)
TBK m. 295 uyarınca bağışlayan, aşağıda sayılan üç durumda bağışlamayı geri alabilir. Bu sebepler sınırlı sayıda (numerus clausus) olup genişletilemez:
1) Bağışlananın Ağır Suç İşlemesi
"Bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse" (TBK 295/1-a). Ağır suç değerlendirmesi her somut olaya göre yapılır; kasten yaralama, hakaret, hırsızlık, dolandırıcılık, cinsel saldırı gibi suçlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Suçun ceza yargısında mahkumiyetle sonuçlanması zorunlu değildir; hukuk hakimi delillerle bağımsız değerlendirme yapar.
2) Kanundan Doğan Yükümlülüklere Aykırılık
"Bağışlanan, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmışsa" (TBK 295/1-b). Bu sebep özellikle aile içi bağışlamalarda önem taşır; örneğin bakım yükümlülüğüne aykırılık, nafaka borcunun ödenmemesi, yardım ve saygı yükümlülüğünün ihlali bu kapsamdadır. Önemli ölçüde aykırılık şartının somut olay özelliklerine göre değerlendirilmesi gerekir.
3) Yüklemeli Bağışlamada Yüklemenin Yerine Getirilmemesi
"Bağışlanan, yüklemeli bağışlamada haklı bir sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemişse" (TBK 295/1-c). Bağışlanan, yüklediği edimi mücbir sebep, imkansızlık gibi haklı sebepler olmaksızın yerine getirmiyorsa bağışlama geri alınabilir. Yüklemenin sözleşmede açıkça gösterilmiş olması gerekir.
Geri Alma Süresi ve Hak Düşürücü Niteliği
TBK m. 297: "Bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir."
Bu süre hak düşürücü niteliktedir; yani:
- Hakim tarafından kendiliğinden (resen) dikkate alınır,
- Durması, kesilmesi söz konusu değildir,
- Sürenin geçmesi ile hak tamamen sona erer; zamanaşımı süresi gibi def'i değil, gerçek hak kaybı yaratır,
- Sözleşme ile uzatılamaz.
Sürenin Başlangıcı
Bir yıllık süre, bağışlayanın geri alma sebebini öğrendiği günden başlar. Öğrenme; tüm somut olguların bilinmesi anlamına gelir, soyut bir şüphe veya duyum yeterli değildir. Birden fazla geri alma sebebinin varlığı halinde her biri için ayrı süre işler.
Geri Alma Beyanının Niteliği
Geri alma beyanı tek taraflı, varması gerekli ve bozucu yenilik doğuran irade beyanıdır. Karşı tarafa varmasıyla bağışlama geçmişe etkili olarak sona erer. Beyan için dava açılması zorunlu değildir; ihtarname veya yazılı bildirim yeterlidir. Ancak ispat ve tapu işlemleri için noter ihtarnamesi ile bildirim tavsiye edilir.
Taşınmaz Bağışlamasında Tapu İptal Davası
Taşınmaz bağışlamasında geri alma beyanı, kendiliğinden tapu sicilinde değişiklik yaratmaz. Bağışlayanın taşınmazı yeniden adına tescil ettirebilmesi için aşağıdaki süreç izlenir:
- Geri alma beyanı: Bağışlayan, bağışlanana karşı noter ihtarnamesiyle geri alma beyanında bulunur.
- Tescile davet: İhtarda bağışlanana belirli bir süre verilerek taşınmazın yeniden bağışlayan adına devri istenir.
- Tapu iptal ve tescil davası: Bağışlanan rıza ile devretmezse, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde dava açılır.
- Hüküm ve infaz: Mahkeme kabul kararı verirse tapu iptal edilir ve taşınmaz bağışlayan adına tescil edilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme: Asliye hukuk mahkemesi (HMK m. 2). Yetkili mahkeme: Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi (HMK m. 12 — kesin yetki). Davanın tapu iptaline ilişkin olması ayni hak niteliği gereği taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılmasını zorunlu kılar.
Harçlar ve Vekalet Ücreti
Tapu iptal davasında nispi harç uygulanır; taşınmazın değeri esas alınır. Karar tarihindeki tapuda kayıtlı değer veya emlak vergi değerinden hangisi yüksekse o baz alınır. Vekaletname çıkarma rehberinden dava vekaleti detayını inceleyebilirsiniz.
Mirasçıların Hakları (TBK 298)
TBK m. 298 uyarınca bağışlayanın mirasçıları aşağıdaki hallerde bağışlamayı geri alabilir:
- Bağışlayanın öldürülmesi: Bağışlayanın bağışlanan tarafından kasten ve hukuka aykırı olarak öldürülmesi halinde mirasçılar geri alma hakkına sahiptir,
- Geri alma hakkının engellenmesi: Bağışlananın bağışlayanın geri alma hakkını kullanmasını engellemesi halinde,
- Süre içinde ölüm: Bağışlayan geri alma sebebini öğrenip henüz süresi dolmadan ölürse, mirasçılar kalan süre içinde hakkı kullanabilir.
Mirasçıların Tenkis Davası Hakkı
Türk Medeni Kanunu m. 565 ve devamı uyarınca mirasçılar, saklı paylarının ihlali halinde tenkis davası açabilir. Bağışlayanın hayatında yaptığı bağışlamalar; tenkise tabi tasarruflar arasında yer alır (TMK m. 565). Mirasçılar, terekenin paylaştırılması sırasında saklı paylarının ihlal edildiğini ileri sürerek bağışlamanın saklı pay oranında geri alınmasını isteyebilirler.
Muvazaalı Bağışlama İddiası
Mirasçılar, bağışlamanın gerçekte mirastan mal kaçırma amacıyla muvazaalı olarak yapıldığını ileri sürerek tapu iptali davası açabilirler. Yargıtay yerleşik içtihatları uyarınca özellikle satış görünümlü hibe iddialarında mirasçıların delil ikamesi ile muvazaayı ispatlamaları halinde işlem geçersiz sayılır.
Bağışlama geri alma sürecinde bir yıllık hak düşürücü sürenin kaçırılması telafi edilemez. Geri alma sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren ihtarname çekilmesi ve dava sürecinin başlatılması kritik öneme sahiptir. Ön değerlendirme için Balgat Hukuk iletişim sayfası üzerinden büromuza ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hibe ile bağışlama arasında fark var mıdır?
Hayır. Hibe terimi halk dilinde ve özellikle tapu kayıtlarında kullanılan bağışlama kavramının eski terim karşılığıdır. Hukuken tek bir kurum vardır: TBK m. 285-298 arasında düzenlenen bağışlama sözleşmesi. Tapuda "hibeten temlik" şeklinde geçen işlemler, hukuki nitelik olarak bağışlamadır ve TBK hükümlerine tabidir.
Bağışlamadan vazgeçilebilir mi?
Evet, ifa öncesi vazgeçme mümkündür. TBK m. 296 uyarınca bağışlayan, bağışlamayı yerine getirmeden önce; mali durumunun önemli ölçüde kötüleşmesi, geri alma sebeplerinden birinin ortaya çıkması veya bağışlama sonrası evlendiği yahut çocuk sahibi olduğu gibi yeni aile yükümlülüklerinin doğması hallerinde bağışlamayı yerine getirmekten vazgeçebilir.
Mesafeli sözleşme olarak yapılan bağışlamada cayma hakkı uygulanır mı?
Hayır. 14 günlük cayma hakkı, tüketiciye satılan mal/hizmete ilişkindir. Bağışlama ivazsız bir sözleşme olduğundan tüketici hukuku hükümleri uygulanmaz. Bağışlamaya özgü geri alma sebepleri TBK m. 295'te düzenlenmiştir.
Yanılma, aldatma veya korkutma ile yapılan bağışlama iptal edilebilir mi?
Evet. TBK m. 30-39 arasındaki genel hükümler bağışlamaya da uygulanır. Yanılma, aldatma (hile), korkutma (ikrah) gibi irade sakatlıkları halinde bağışlama 1 yıllık hak düşürücü süre içinde iptal edilebilir. Bu iptal hakkı, TBK m. 295'teki geri alma hakkından bağımsız ve onunla yarışmalı olarak kullanılabilir.
Bağışlanan tapuyu üçüncü kişiye satarsa ne olur?
Bağışlanan, bağışlanan taşınmazı iyiniyetli üçüncü kişiye devretmişse, geri alma hakkı taşınmaz üzerinde aynen ileri sürülemez. Bu durumda bağışlayan, bağışlanana karşı sebepsiz zenginleşme veya tazminat hükümleri çerçevesinde değer talebinde bulunabilir. Kötüniyetli üçüncü kişiler aleyhine ise tapu iptal davası açılabilir.
Aile içi bağışlamalarda özel hükümler var mı?
Eşler arasındaki kazandırmalar, evlilik mal rejimi hükümlerine de tabi olup tasfiyede dikkate alınır. Anne-baba ile çocuklar arasındaki bağışlamalar ise miras açıldığında tenkis hesabına dahil edilir (TMK 565). Aile içi bağışlamalarda muvazaa iddiaları, mirastan mal kaçırma iddiaları sık karşılaşılan ihtilaflardır ve mirasçılar tarafından dava konusu yapılabilir.