Borçlar hukukunda zamanaşımı, bir alacağın belli bir süre geçtikten sonra borçlu tarafından ileri sürülmesi halinde alacağın ifa edilmesini reddetme imkanı veren maddi hukuk savunmasıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146 ve 147 hükümleri, alacakların hangi sürede zamanaşımına uğrayacağını düzenler. Genel kural 10 yıl olmakla birlikte, kira bedelleri, eser sözleşmesi alacakları, vekalet ücretleri gibi belirli alacaklar için 5 yıllık özel süre uygulanır. Bu rehberde 2026 yılı itibarıyla geçerli tüm zamanaşımı sürelerini özel kanunlardaki süreler de dahil olmak üzere tablo halinde ve uygulama detaylarıyla birlikte sunuyoruz.
İçindekiler
Zamanaşımı Nedir?
Zamanaşımı, alacaklının belirli bir süre içinde hakkını talep etmemesi halinde, borçlunun bu süreyi savunma olarak ileri sürerek alacağın ifa edilmesinden kaçınabilmesidir. Borçlar hukukunda düşürücü zamanaşımı hakim olup süre dolsa bile alacak hakkı tamamen yok olmaz; sadece def'i olarak ileri sürülebilen eksik bir borç (natürel borç) haline gelir.
TBK m. 161 uyarınca zamanaşımı hakim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlu tarafından ileri sürülmesi gerekir. Bu da zamanaşımı def'inin cevap dilekçesinde mutlaka belirtilmesi gerektiği anlamına gelir; aksi takdirde HMK m. 141 uyarınca sonradan ileri sürülemez.
10 Yıllık Genel Zamanaşımı (TBK 146)
TBK m. 146: "Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir."
Bu hüküm bir genel kural niteliğinde olup, hakkında özel düzenleme bulunmayan tüm borç ilişkilerinden doğan alacaklar 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Örneğin:
- Adi ödünç (karz) sözleşmesinden doğan alacaklar,
- Satım sözleşmesinden doğan bedel alacakları (kişiler arası),
- Bağışlama vaadinin ifası,
- Sebepsiz zenginleşmeden doğan alacaklar (ayrıca 2 yıllık özel süre vardır - TBK 82),
- İlamla hüküm altına alınmış alacaklar (TBK 156),
- Tapu iptali sonucu doğan tazminat alacakları.
5 Yıllık Zamanaşımı (TBK 147)
TBK m. 147 uyarınca aşağıdaki alacaklar 5 yıllık zamanaşımına tabidir:
- Dönemsel edimler: Kira bedelleri, anapara faizleri, ücret gibi periyodik edimler,
- Konaklama ve yeme-içme bedelleri: Otel, motel, pansiyon, tatil köyü konaklama; lokanta ve benzeri yerlerin yeme-içme bedelleri,
- Küçük sanat ve perakende satış alacakları: Esnaf ve perakende satıcıların alacakları,
- Ortaklık ilişkisinden doğan alacaklar: Ortakların birbirleri veya ortaklıkla; müdür/temsilci/denetçilerin ortaklık veya ortaklarla aralarındaki alacaklar,
- Vekalet, komisyon ve acentelik sözleşmesi alacakları (ticari simsarlık ücreti hariç),
- Eser sözleşmesi alacakları (yüklenicinin ağır kusuruyla ifa etmeme hali hariç).
İşçi Ücreti Zamanaşımı
İşçi ücretleri TBK m. 147/1 uyarınca 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Kıdem ve ihbar tazminatları için ise 4857 sayılı İş Kanunu Ek m. 3 uyarınca 5 yıllık özel süre uygulanır. Yıllık izin ücreti alacağı ise sözleşmenin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıllık zamanaşımına tabidir.
Özel Kanunlardaki Zamanaşımı Süreleri
TBK dışında pek çok özel kanunda farklı zamanaşımı süreleri bulunur:
- Haksız fiil tazminatı (TBK 72): 2 yıl / 10 yıl,
- Sebepsiz zenginleşme (TBK 82): 2 yıl / 10 yıl,
- Ayıplı mal-hizmette tüketici hakkı (TKHK 12): 2 yıl,
- Ayıplı taşınmaz: 5 yıl,
- Sigorta tazminat alacakları (TTK 1420): 2 yıl,
- Trafik kazası tazminatı (KTK 109): 2 yıl / 10 yıl (ceza zamanaşımı uzun ise uygulanır),
- İş kazası tazminatı: 10 yıl,
- Tüketici davaları: 10 yıl (özel hüküm yoksa),
- Çekte ibraz süresinden sonra rücu: 3 yıl (TTK 814),
- Bonoda hamilin keşideciye karşı: 3 yıl (TTK 778),
- Vergi alacakları (213 VUK 114): 5 yıl,
- İcra takibinde ilamlı alacaklar: 10 yıl.
Kapsamlı Zamanaşımı Tablosu
| Alacak Türü | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel alacaklar | 10 yıl | TBK 146 |
| Kira bedeli, faiz, dönemsel edim | 5 yıl | TBK 147/1 |
| Otel, lokanta bedeli | 5 yıl | TBK 147/2 |
| Perakende satış alacakları | 5 yıl | TBK 147/3 |
| Vekalet, komisyon, acentelik | 5 yıl | TBK 147/5 |
| Eser sözleşmesi | 5 yıl | TBK 147/6 |
| İşçi ücret alacağı | 5 yıl | TBK 147/1 |
| Kıdem ve ihbar tazminatı | 5 yıl | İş K. Ek 3 |
| Haksız fiil tazminatı | 2 yıl / 10 yıl | TBK 72 |
| Sebepsiz zenginleşme | 2 yıl / 10 yıl | TBK 82 |
| Ayıplı mal/hizmet (tüketici) | 2 yıl | TKHK 12 |
| Ayıplı konut | 5 yıl | TKHK 12 |
| Trafik kazası | 2 yıl / 10 yıl | KTK 109 |
| Çek (hamilden cirantaya) | 3 yıl | TTK 814 |
| Bono (hamilden keşideciye) | 3 yıl | TTK 778 |
| İlam zamanaşımı | 10 yıl | TBK 156 |
Zamanaşımının Kesilmesi (TBK 154)
Zamanaşımının kesilmesi halinde işlemiş süre silinir ve süre baştan işlemeye başlar. TBK m. 154 uyarınca zamanaşımı şu durumlarda kesilir:
- Borçlunun borcu tanıması: Borçlunun faiz veya kısmi ödeme yapması, rehin vermesi yahut kefil göstermesi,
- Alacaklının dava açması: Mahkemede dava veya def'i ileri sürmesi,
- İcra takibi yapması: İcra dairesinden takip başlatması,
- Tahkim yoluna başvurması,
- İflas masasına alacağı yazdırması,
- Arabuluculuk başvurusu: 6325 sayılı Kanun m. 16/A uyarınca arabulucuya başvurulmasıyla.
İhtarnamenin Zamanaşımına Etkisi
Yargıtay yerleşik içtihatları uyarınca noter ihtarnamesi tek başına zamanaşımını kesmez; ancak borçlunun ihtara cevaben borcu tanıması (kısmi ödeme, vade istemesi vb.) halinde TBK m. 154/1 kapsamında kesilme gerçekleşir. İhtarname rehberimizden detaylı bilgi alabilirsiniz.
Zamanaşımının Durması (TBK 153)
Durma halinde işlemiş süre korunur, durma sebebi ortadan kalktığında süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. TBK m. 153 uyarınca zamanaşımı şu hallerde durur:
- Velayet süresince çocuk ve ana-baba arasında,
- Vesayet süresince vesayet altındaki kişi ile vasi veya vesayet daireleri arasında,
- Evlilik süresince eşler arasında,
- Hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlilerinin hizmet verdikleri ev sahibine karşı,
- Borçlunun yararlanma hakkı olan mal varlığını yöneten kişilere karşı,
- Alacağın Türk mahkemelerinde ileri sürülmesi imkansız ise (mücbir sebep).
Zamanaşımı süresi geçen alacaklarda dava açılması halinde, davalı zamanaşımı def'ini ileri sürerse hak kaybı kesinleşir. Süre hesabı için ön değerlendirme almak isteyenler Balgat Hukuk iletişim sayfası üzerinden büromuza ulaşabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Zamanaşımı süresi hangi tarihten itibaren başlar?
TBK m. 149 uyarınca zamanaşımı, alacağın muaccel (talep edilebilir) olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Vadeli alacaklarda vade tarihinden, dönemsel edimlerde her dönem sonundan, tazminat alacaklarında zararın ve zarar verenin öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
Zamanaşımı süresi sözleşme ile uzatılabilir mi?
Hayır. TBK m. 148 uyarınca zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez (ne kısaltma ne uzatma). Bu hüküm emredici olup aksine yapılan sözleşme kesin hükümsüzdür.
Zamanaşımı dolan borç ödenirse geri alınabilir mi?
Hayır. TBK m. 78/2 uyarınca zamanaşımına uğramış bir borcun ifası geçerlidir; ödeyen kişi sebepsiz zenginleşme talebinde bulunamaz. Çünkü zamanaşımı borcu sona erdirmez, sadece dava edilebilirliğini ortadan kaldırır.
İcra takibinde zamanaşımı nasıl ileri sürülür?
İlamsız icra takibinde borçlu, 7 günlük itiraz süresi içinde icra dairesine zamanaşımı itirazını yazılı olarak bildirmelidir. İlamlı takipte ise icra mahkemesine 7 gün içinde başvurulur. Detaylar için ödeme emrine itiraz rehberimize bakabilirsiniz.
Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını kesiyor mu?
Evet. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 16/A uyarınca arabuluculuk bürosuna başvuru zamanaşımını keser ve hak düşürücü süreyi durdurur. Zorunlu arabuluculuk rehberimizden detay alabilirsiniz.
Faiz alacakları kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Anapara faizleri TBK m. 147/1 uyarınca 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Temerrüt faizi de aynı şekilde 5 yılda zamanaşımına uğrar. Asıl alacak zamanaşımına uğrarsa, ona bağlı faiz alacağı da zamanaşımına uğramış sayılır.