Nafaka azaltma davası, boşanma sonrası bağlanan iştirak veya yoksulluk nafakasının, nafaka yükümlüsünün mali gücünde meydana gelen esaslı değişiklik nedeniyle indirilmesi için açılan bir uyarlama davasıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176/4 uyarınca tarafların mali durumlarında değişiklik olduğunda veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafakanın azaltılması mümkündür. 2026 yılında ekonomik koşullar, işten çıkarmalar ve maluliyetler artmış olup nafaka indirim davaları her geçen yıl artmaktadır. Bu rehber; nafaka azaltma davasının şartlarını, ispat yükünü, sürecini ve örnek dilekçesini detaylı şekilde açıklamaktadır.
İçindekiler
Nafaka Azaltma Davası Nedir?
Nafaka azaltma davası (nafaka indirim davası), kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla bağlanmış olan nafakanın, sonradan ortaya çıkan ekonomik veya kişisel değişiklikler nedeniyle yeniden değerlendirilerek düşürülmesini sağlayan bir uyarlama davasıdır. Hem iştirak nafakası hem de yoksulluk nafakası için açılabilir. Tedbir nafakası dava süresince geçici nitelikte olduğundan, ayrı bir indirim davası yerine asıl davada itiraz yoluyla değiştirilmesi istenir.
Bu dava türü, sözleşmelerin değişen koşullara uyarlanması (clausula rebus sic stantibus) ilkesinin aile hukukundaki yansımasıdır. Boşanma sırasındaki ekonomik dengeyi yansıtan nafaka tutarı, yıllar geçtikçe taraflardan birinin lehine veya aleyhine bozulabilir. Bu durumda taraflardan biri artırım, diğeri ise azaltma talep edebilir.
Yasal Dayanak — TMK 176/4
Nafaka azaltma davasının temel hukuki dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176/4'tür:
Bu hüküm, hem yoksulluk nafakası (TMK m. 175) hem de iştirak nafakası (TMK m. 182-184) için uygulanır. İştirak nafakası bakımından TMK m. 182/3 ve 331. madde de paralel düzenleme içerir: çocuğun ihtiyaçları veya ana babanın mali durumu değişirse veya hakkaniyet gerektirirse hâkim, talep üzerine iradın miktarını yeniden belirler.
Nafaka Azaltma Sebepleri
Yargıtay uygulamasında en sık karşılaşılan nafaka azaltma sebepleri şunlardır:
1. Gelirde Esaslı Azalma
- İşten çıkarılma veya işyerinin kapanması,
- Emekliliğe ayrılma nedeniyle maaşın düşmesi,
- Ücretsiz izne çıkma,
- İş yeri devri sonucu pozisyon kaybı,
- Serbest meslekte gelir kaybı (örn. ticarethanenin batması).
2. Sağlık Sorunları ve Maluliyet
- Ağır hastalık nedeniyle çalışamama,
- İş kazası sonucu maluliyet,
- Sürekli ilaç ve tedavi masrafları,
- Engellilik raporu alınması.
3. Yeni Aile ve Bakım Yükümlülüğü
- Yeniden evlenme ve yeni çocuk doğumu,
- Yaşlanan anne-babaya bakım yükümlülüğü,
- Engelli bir yakınının bakımını üstlenme,
- Yeni evlilikten doğan ek masraflar.
4. Nafaka Alacaklısının Durumunun İyileşmesi
- Yoksulluk nafakası alan eşin iş bulması,
- Alacaklının mirasla mal varlığı edinmesi,
- Çocuğun büyümesi ve bazı ihtiyaçların azalması,
- Çocuğun düzenli gelir elde etmeye başlaması.
5. Ekonomik Koşullardaki Değişim
- Nafaka miktarının önceki dönemde fahiş belirlenmiş olması,
- Tarafların yaşadığı şehrin değişmesi,
- Hakkaniyet ilkesinin gerektirdiği uyarlama ihtiyacı.
Kasıtlı İşsizlik ve Muvazaa Riski
Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre nafaka yükümlüsünün, sırf nafaka miktarını düşürmek amacıyla kasıtlı olarak gelirini azaltması, indirim talebinin reddedilmesine yol açar. Bu durumlar şunlardır:
- Sırf nafakadan kaçmak için iyi şartlardaki işten istifa,
- Kasıtlı olarak işten attırılma için devamsızlık veya disiplinsizlik,
- Mal varlığını yakınlarına muvazaalı şekilde devretme,
- Kayıt dışı çalışmaya geçerek gelirin gizlenmesi,
- Şirket hisselerini yakınlara devretme.
Mahkeme, ekonomik durum değişikliğinin kasıtlı mı yoksa iradesi dışında mı olduğunu titizlikle araştırır. SGK kayıtları, banka hareketleri, tapu sicili ve vergi beyannameleri detaylı incelenir. Şüpheli devirler tespit edildiğinde dava reddedilir.
İspat Yükü ve Deliller
Nafaka azaltma davalarında ispat yükü davacı yükümlüdedir. Mahkemeye sunulması gereken başlıca deliller:
Gelir Azalmasının İspatı İçin
- SGK hizmet dökümü ve son maaş bordrosu,
- İşten çıkış belgesi ve kıdem tazminatı hesabı,
- Banka hesap dökümleri (son 1 yıl),
- Vergi dairesi gelir beyanı,
- Ticari işletme bilanço ve kâr-zarar belgeleri,
- Emekli maaşı bordrosu.
Sağlık Durumu İçin
- Tam teşekküllü hastane sağlık kurulu raporu,
- Maluliyet derecesi raporu,
- Düzenli tedavi ve ilaç reçeteleri,
- Engellilik belgesi.
Yeni Aile ve Bakım Yükümlülüğü İçin
- Yeni evlenme cüzdanı,
- Yeni doğan çocuğun nüfus kaydı,
- Bakım yükümlülüğü olan yakınların raporu,
- Ev kirası, okul ücreti gibi sabit giderler.
Karşı Tarafın Durumunun İyileşmesi İçin
- Alacaklının SGK kaydı (iş bulduğunun ispatı),
- Tapu kaydı (miras veya satın alma yoluyla mal edinme),
- Vergi dairesi mükellefiyet kaydı,
- Banka hesap araştırma müzekkeresi talepleri.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Nafaka azaltma davasında görevli ve yetkili mahkeme şu şekildedir:
- Görevli mahkeme: Aile Mahkemesi (4787 sayılı Kanun m. 4). Aile mahkemesi olmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
- Yetkili mahkeme: Nafaka alacaklısının (davalının) yerleşim yeri mahkemesi (HMK m. 6 ve TMK m. 177'nin kıyasen uygulanmasıyla).
Görev kuralı kamu düzenindendir ve hâkim tarafından resen dikkate alınır. Yetki itirazı ise davalı tarafından ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülmelidir.
Dava Süreci ve Süresi
Nafaka azaltma davası sürecinin ana aşamaları:
- Dilekçe aşaması: Yükümlü, ekonomik durum değişikliğini belgeleyerek dava dilekçesini sunar. Davalı 2 hafta içinde cevap verir.
- Ön inceleme: Mahkeme tarafların delillerini ve uyuşmazlık konularını belirler.
- Tahkikat: SGK, banka, tapu ve vergi dairesi müzekkereleri yazılır. Tanık dinlenir, bilirkişi atanır.
- Sözlü yargılama: Tarafların son beyanları alınır.
- Hüküm: Mahkeme nafakayı indirir, reddeder veya başka bir miktar belirler. Karar gerekçeli olarak yazılır.
- Kanun yolu: Karara karşı 2 hafta içinde istinaf, sonrasında temyiz yolu açıktır.
Süreç ortalama 6-12 ay sürer. Karar kesinleşene kadar mevcut nafaka miktarı ödenmeye devam eder. Eksik ödeme yapılması durumunda alacaklı icra takibi başlatabilir. Detaylı bilgi için maaş haczi sınırı 2026 rehberimize bakabilirsiniz.
Nafaka Azaltma Dilekçe Örneği
DAVACI: [Ad-Soyad, TC No, Adres]
DAVALI: [Eski eş bilgileri]
KONU: TMK m. 176/4 uyarınca nafakanın azaltılması talebi.
AÇIKLAMALAR:
1- Taraflar arasında [tarih] tarihinde [mahkeme] [E/K] sayılı dosyadan boşanma kararı verilmiş, karar [tarih] tarihinde kesinleşmiştir.
2- Karar uyarınca müvekkilim, davalı [eş] için aylık [tutar] TL yoksulluk nafakası ve müşterek çocuk [ad] için aylık [tutar] TL iştirak nafakası ödemekle yükümlü kılınmıştır.
3- Boşanma kararı tarihinde [şirket] firmasında [pozisyon] olarak çalışan müvekkilim, [tarih] tarihinde işten çıkarılmıştır. Hâlen düzenli bir geliri bulunmamaktadır (EK: SGK kaydı, işten çıkış belgesi).
4- Müvekkilim ayrıca [tarih] tarihinde [hastalık] tanısı almış olup düzenli tedavi görmektedir (EK: sağlık raporu).
5- Mevcut nafaka miktarını ödeme imkânı kalmamış olup, TMK m. 176/4 uyarınca tarafların mali durumlarındaki esaslı değişiklik nedeniyle nafakanın azaltılması zorunluluğu doğmuştur.
HUKUKİ NEDENLER: TMK m. 175, 176, 182, HMK ilgili hükümleri.
DELİLLER: Nüfus kayıtları, SGK hizmet dökümü, banka hesap dökümleri, sağlık raporu, tanık beyanı, bilirkişi incelemesi.
TALEP:
- Davalı eş için ödenmekte olan aylık [tutar] TL yoksulluk nafakasının [tutar] TL'ye,
- Müşterek çocuk için ödenmekte olan aylık [tutar] TL iştirak nafakasının [tutar] TL'ye indirilmesine,
- Yargılama giderlerinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini saygılarımla arz ederim.
[Tarih] — [İmza]
Nafaka azaltma davası açmak, savunma yapmak veya mevcut nafakanın yeniden değerlendirilmesi konusunda hukuki destek için Balgat Hukuk iletişim sayfası üzerinden büromuza ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Nafaka azaltma davasında hangi tutar kabul ediliyor?
Mahkeme, tarafların güncel mali durumunu, çocuğun yaş ve ihtiyaçlarını, alacaklının yaşam koşullarını ve hakkaniyet ilkesini dikkate alarak yeni bir tutar belirler. İndirim oranı genellikle %20-50 aralığındadır. Tam kaldırma için ayrı bir dava türü açılmalıdır.
Nafaka azaltma davası açtım, mevcut nafakayı ödemeyebilir miyim?
Hayır. Dava açılması mevcut nafaka borcunu durdurmaz. Karar kesinleşene kadar eski miktar üzerinden ödeme yapılmaya devam edilmelidir. Aksi takdirde icra takibi başlatılabilir ve İİK m. 344 uyarınca tazyik hapsi uygulanabilir.
Nafaka indirim kararı geriye dönük olur mu?
Hayır. Nafaka indirim kararı dava tarihinden veya karar tarihinden itibaren geleceğe etkili olarak sonuç doğurur. Geçmişe dönük olarak ödenen nafakanın iadesi istenemez.
Yoksulluk nafakasının azaltılması ile kaldırılması farklı mıdır?
Evet. Azaltma davasında mevcut nafaka miktarı düşürülür ancak ödeme devam eder. Kaldırma davasında ise nafaka tamamen sonlandırılır. Kaldırma için daha sıkı şartlar aranır (alacaklının yoksulluğunun ortadan kalkması, fiilen evliymiş gibi yaşaması, haysiyetsiz hayat sürmesi). Detay için nafaka kaldırma davası rehberimize bakabilirsiniz.
Anlaşmalı boşanmada belirlenen nafaka azaltılabilir mi?
Evet. Anlaşmalı boşanma protokolünde kararlaştırılan nafaka da TMK m. 176/4 uyarınca azaltma davasına konu olabilir. Ancak Yargıtay, tarafların serbestçe kararlaştırdığı miktarın değiştirilmesi için daha güçlü gerekçeler aramaktadır. Mali güçlerin esaslı şekilde değişmiş olması şarttır.
Karşı taraf nafakayı kabul etmiyor, dava nasıl ilerler?
Dava, karşı tarafın muvafakatı aranmaksızın yürür. Davalı sadece itirazlarını sunabilir ve karşı delillerini gösterebilir. Mahkeme her iki tarafın da delillerini değerlendirerek hâkkaniyete uygun bir karar verir. Tarafların uzlaşması halinde dava sulhle de sonuçlanabilir.
İştirak nafakasının azaltılması çocuk için zarar mıdır?
Mahkeme çocuğun üstün yararını dikkate alır. Yükümlünün ödeme gücü gerçekten azalmışsa, çocuk için belirlenen miktar da revize edilir. Ancak çocuğun temel ihtiyaçları (beslenme, eğitim, sağlık) güvence altındadır. Detaylı bilgi için iştirak nafakası ve nafaka hesaplama rehberlerimize bakabilirsiniz.