Akıl hastalığı nedeniyle boşanma, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesinde düzenlenen özel bir boşanma sebebidir. TMK 161 zina, TMK 162 hayata kast, TMK 163 suç işleme ve haysiyetsiz yaşam, TMK 164 terk ile birlikte özel boşanma sebeplerinin son halkasını oluşturur. Diğer özel sebeplerden farkı, davalı eşin kusurunun aranmamasıdır; hastalık tabiata aittir. TMK 165 davasının kabulü için üç şart birlikte aranır: akıl hastalığının varlığı, ortak hayatın çekilmez hale gelmesi ve hastalığın iyileşme olanağının bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi. Bu rehberde TMK 165 davasının şartlarını, sağlık kurulu raporu prosedürünü, dava sürecini ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarını 2026 yılı itibarıyla detaylı şekilde inceliyoruz.
İçindekiler
TMK 165 Madde Metni
Türk Medeni Kanunu m. 165 şu şekilde düzenlenmiştir:
"Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir."
Bu hüküm, eski 743 sayılı Medeni Kanun'un 133. maddesinden farklı olarak 3 yıllık bekleme süresi şartını kaldırmış ve hastalığın süresi yerine iyileşmezlik kriterini ön plana çıkarmıştır. Madde özetle üç koşulun birlikte gerçekleşmesini arar:
- Eşlerden birinin akıl hastası olması,
- Hastalık nedeniyle ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi,
- İyileşmenin olanaksız olduğunun resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi.
Davanın Üç Temel Şartı
TMK 165 davası, üç şartın birlikte gerçekleşmesini gerektirir. Eksik şart davanın reddine yol açar.
1. Akıl Hastalığının Varlığı
Davalı eşin tıbbi anlamda akıl hastalığı bulunmalıdır. Geçici psikolojik rahatsızlıklar, depresyon, anksiyete bozuklukları gibi tedaviyle düzelebilen durumlar TMK 165 kapsamında değildir. Tıbbi olarak teşhis konmuş ve kronik nitelikte bir rahatsızlık aranır.
2. Ortak Hayatın Çekilmez Hale Gelmesi
Hastalık sebebiyle eşler arasındaki normal ortak yaşamın sürdürülmesi mümkün olmamalıdır. Bu, davacı eş açısından objektif olarak değerlendirilir. Hasta eşin saldırgan davranışları, kontrol edilemeyen tepkileri, çocuklara zarar verme riski gibi unsurlar çekilmezliği destekler.
3. Resmî Sağlık Kurulu Raporu
Hastalığın iyileşme olanağı bulunmadığı, resmî sağlık kurulu tarafından düzenlenen raporla tespit edilmelidir. Özel hastane raporları, tek hekim raporları veya muayene raporları yeterli sayılmaz.
Akıl Hastalığı Kavramı
TMK 165 anlamında "akıl hastalığı" genellikle aşağıdaki tıbbi durumları kapsar:
- Şizofreni: Kronik, tedaviye dirençli formları,
- Bipolar bozukluk: Ağır manik-depresif formları,
- Paranoid bozukluklar: Sistematize sanrılar,
- Demans/Alzheimer: İlerlemiş aşamada,
- Şiddetli kişilik bozuklukları: Antisosyal, sınır kişilik bozukluğu vb.,
- Ağır zeka geriliği: Doğuştan veya sonradan,
- Beyin hasarı sebebiyle ortaya çıkan kalıcı bilişsel bozukluklar.
Akıl Hastalığı Sayılmayan Durumlar
- Geçici depresyon ve anksiyete,
- Stres bozuklukları,
- Tedaviyle düzelmesi mümkün psikolojik rahatsızlıklar,
- Yas süreci,
- Hormonal değişikliklerle ilgili dönemsel rahatsızlıklar,
- Alkol/madde bağımlılığına bağlı psikolojik durumlar (bağımsız bir TMK 166 sebebidir).
Bu tür durumlar TMK 165 kapsamında değerlendirilmez; ancak ortak hayatı çekilmez kılıyorsa TMK 166 üzerinden boşanma davası açılabilir.
Çekilmezlik Kriteri
TMK 165, hastalığın yalnızca varlığını değil; ortak hayatı çekilmez hale getirmesini de arar. Bu kriter objektif olarak değerlendirilir; davacı eşin sübjektif yorumu yeterli değildir.
Çekilmezliği Destekleyen Durumlar
- Hasta eşin saldırgan, şiddet eğilimli davranışları,
- Kontrol edilemeyen sanrılar ve hezeyanlar,
- Çocuklara zarar verme riski,
- Sürekli bakım gerektirmesine rağmen tıbbi bakımı kabul etmemesi,
- Evden kaçma, kaybolma vakaları,
- Cinsel uyumsuzluk veya cinsel hayatın imkânsızlaşması,
- Ortak yaşam standartlarının korunamaması,
- Davacı eşin sağlığını da olumsuz etkileyen tablo.
Çekilmezliği Zayıflatan Durumlar
- Hasta eşin kontrol altında ve düzenli tedavide olması,
- Bakımı üstlenecek ailenin bulunması,
- Davacı eşin maddi bakım yükünü kaldırabilir durumda olması,
- Hastalığın günlük yaşamı ciddi şekilde etkilememesi.
Resmî Sağlık Kurulu Raporu
TMK 165 davasının kabul edilebilmesi için aranan en kritik delil resmî sağlık kurulu raporudur. Rapor şu özelliklere sahip olmalıdır:
Raporun Kaynağı
- Devlet hastaneleri sağlık kurulu,
- Üniversite hastaneleri,
- Ruh sağlığı ve hastalıkları hastaneleri (Bakırköy, Manisa, Elazığ vb.),
- Adli Tıp Kurumu (mahkeme talebi üzerine),
- Eğitim ve araştırma hastaneleri ihtisas kurulları.
Özel hastaneden alınan raporlar, tek hekim muayene raporları veya psikiyatri uzmanı muayene notları TMK 165 anlamında resmî sağlık kurulu raporu sayılmaz.
Raporun İçeriği
Rapor şu bilgileri açıkça içermelidir:
- Hastalığın tıbbi adı ve teşhisi (ICD-10 kodu),
- Hastalığın başlama tarihi ve seyri,
- Yapılan muayene ve testlerin sonuçları,
- Hastalığın iyileşme olanağı bulunmadığı yönünde açık değerlendirme,
- Hastanın bakım ve tedavi ihtiyaçları,
- Ortak hayata etkileri konusunda değerlendirme.
Rapor Talebi ve Süreç
Davacı eş, dava öncesi rapor temin edebilir veya mahkemeden rapor istenmesini talep edebilir. Yargıtay 2. HD genellikle mahkemenin resen rapor isteme yetkisini kullanmasını tercih eder. Mahkeme; sağlık kurulu raporu istenmesine karar verir, hastanın hangi hastaneye sevk edileceğini belirler ve raporu dosyaya celp eder.
Dava Süreci ve Vasi Atanması
TMK 165 davasının özel teknik konularından biri davalı eşin temsil edilmesidir.
Yetkili ve Görevli Mahkeme
Aile mahkemesi görevlidir. Yetki, eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Vasi Atanması
Davalı eş akıl hastalığı sebebiyle ayırt etme gücünden yoksunsa, dava açılmadan önce sulh hukuk mahkemesinden vasi atanması talep edilir. Vasi olarak genellikle yakın akrabalar atanır. Vasi atanmadan açılan dava usulden reddedilir.
Davanın Yürütülmesi
- Dava dilekçesi vasi adresine tebliğ edilir,
- Davalı vasi, ya kendisi avukatla temsil olur ya da adli yardımla avukat ister,
- Mahkeme sağlık kurulu raporu istenmesine karar verir,
- Raporun gelmesi 3-9 ay sürebilir,
- Tanık dinleme aşaması yürütülür,
- Hakim çekilmezlik koşulunu değerlendirir,
- Boşanma kararı veya ret kararı verilir.
Dava Süresi
TMK 165 davaları, sağlık kurulu raporu sürecinin uzun olması sebebiyle ortalama 12-24 ay sürer. Hasta eşin sevki ve gözlem süreci gerekiyorsa süre daha da uzayabilir.
Boşanmanın Sonuçları
TMK 165 ile gerçekleşen boşanmada davalı eşin kusurundan söz edilemez; hastalık tabiata aittir. Bu durum sonuçları doğrudan etkiler.
Maddi ve Manevi Tazminat
Davalı eşe kusur atfedilemediği için maddi-manevi tazminat talep edilemez. Bu konu, diğer özel sebeplerden (TMK 161-164) ayrılan en önemli noktadır.
Nafaka
Hasta eş yoksulluğa düşecekse TMK 175 uyarınca yoksulluk nafakası talep edebilir. Hastalık sebebiyle bakım ve tedavi masrafları yüksek olduğundan nafaka miktarı genellikle yüksek belirlenir. Süresiz nafaka kararı verilmesi de yaygındır.
Velayet
Çocukların velayeti çoğu zaman sağlıklı eşe verilir. Akıl hastası eşle kişisel ilişki düzeni hastalığın özelliklerine göre belirlenir; gerekirse kısıtlanır veya uzman gözetiminde yapılır.
Mal Paylaşımı
Mal paylaşımı edinilmiş mallara katılma rejimi kuralları çerçevesinde yapılır. Hastalığın mal paylaşımı kurallarına etkisi yoktur. Hasta eşin payı vasi tarafından alınır ve hastanın bakım masrafları için kullanılır.
Sağlık Sigortası
Boşanmadan sonra hasta eşin sağlık sigortası kaybolabilir; bu durumda yeşil kart, GSS prim borcunun karşılanması gibi sosyal yardım mekanizmaları devreye girer. Bakım gereksinimleri için belediyelerin ve SHM'lerin yardımları araştırılır.
Yargıtay 2. HD İçtihatları
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin TMK 165 davalarındaki yerleşik kriterleri:
- Resmî sağlık kurulu raporu olmadan boşanma kararı verilemez,
- Özel hastane veya tek hekim raporu yetersizdir,
- Rapor "iyileşme olanağı bulunmadığını" açıkça belirtmelidir,
- Adli Tıp Kurumu raporu güçlü delil olarak kabul edilir,
- Çekilmezlik objektif olarak değerlendirilir,
- Hastalığın geçici nitelikte olduğu anlaşılırsa dava reddedilir,
- Vasi atanmadan açılan dava usulden reddedilir,
- Hasta eşin yoksulluk nafakası talebi geniş yorumlanır,
- Boşanmanın sosyal sonuçları gözetilir (bakım, tedavi, barınma).
TMK 165 ile TMK 166 Karşılaştırması
Bazı dosyalarda akıl hastalığı tam olarak ispatlanamasa da hastalık ortak hayatı çekilmez hale getiriyorsa TMK 166 şiddetli geçimsizlik sebebine geçilebilir. TMK 166'da kusur değerlendirmesi yapılır; hasta eşin kusurundan söz edilemediğinden davacı eşin tutumu önem kazanır.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası, sağlık kurulu raporu talebi, vasi atanması ve bakım yükümlülüğü konularında hukuki destek için Balgat Hukuk iletişim sayfası üzerinden bize ulaşabilirsiniz. Avukat tutmadan önce gerekli olan vekaletname çıkarma rehberi'mizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
TMK 165 davası için hangi şartlar aranır?
Üç şart birlikte aranır: davalı eşin akıl hastalığı, hastalık nedeniyle ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi ve hastalığın iyileşmesinin olanaksız olduğunun resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi. Bir şartın eksikliği davanın reddine yol açar.
Sağlık kurulu raporu nereden alınır?
Devlet hastaneleri, üniversite hastaneleri, ruh sağlığı hastaneleri ve Adli Tıp Kurumu sağlık kurullarından alınır. Özel hastane raporları veya tek hekim raporları yeterli değildir. Mahkeme genellikle Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanesinden rapor istenmesine karar verir.
3 yıl bekleme şartı geçerli mi?
Hayır. 743 sayılı eski Medeni Kanun döneminde geçerli olan 3 yıllık süre şartı, yürürlükteki 4721 sayılı TMK 165'te yer almamaktadır. Süre değil, iyileşmemenin tıbbi tespitidir aranan.
Akıl hastası eş davayı kim takip eder?
Ayırt etme gücünden yoksun eş için sulh hukuk mahkemesinden vasi atanır. Boşanma davası vasiye karşı yürütülür. Vasi olarak yakın akrabalar tercih edilir. Vasi atanmadan açılan dava reddedilir.
TMK 165 ile boşanmada tazminat alınabilir mi?
Hayır. Hasta eşin kusurundan söz edilemediği için maddi-manevi tazminata hükmedilmez. Ancak hasta eş yoksulluk nafakası talep edebilir; bakım masrafları yüksek olduğundan miktar genellikle yüksek belirlenir.
Davalı eş iyileşirse karar ne olur?
Karar kesinleşmiş ise sonradan iyileşme boşanmayı etkilemez. Ancak dava sırasında iyileşirse veya iyileşmenin mümkün olduğu anlaşılırsa dava reddedilir. Sağlık kurulu raporunun "iyileşmez" değerlendirmesi kritik öneme sahiptir.
TMK 165 davasıyla TMK 166 davasını birlikte açabilir miyim?
Evet. Pratikte TMK 165 birincil sebep, TMK 166 (şiddetli geçimsizlik) ise terditli sebep olarak gösterilebilir. Bu durumda TMK 165 şartları gerçekleşmezse dava TMK 166 üzerinden devam ettirilebilir.