Aile Mahkemesi Duruşma Süreci 2026: Ön İnceleme ve Tahkikat

Aile mahkemesi duruşma süreci, boşanma davasının açılışından kararın verilmesine kadar geçen ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun kapsamında yürütülen yazılı yargılama prosedürüdür. Süreç; dilekçeler aşaması, ön inceleme duruşması, tahkikat aşaması, sözlü yargılama ve karar aşamalarından oluşur. 2026 yılında Türkiye genelinde aile mahkemelerinin yoğunluğu nedeniyle çekişmeli bir boşanma davası ortalama 5-6 celse sürmekte ve 1-1,5 yıla tekabül etmektedir. Bu rehber, ön incelemeden karar aşamasına kadar tüm süreci HMK m. 137-150 kapsamında detaylı şekilde açıklamaktadır.

Dilekçeler Aşaması

Boşanma davasının ilk aşaması olan dilekçeler teatisi HMK m. 126-136 arasında düzenlenmiştir. Bu aşamada dört dilekçe sunulur:

• Dava dilekçesi: Davacının vakıaları, delilleri ve taleplerini ortaya koyan dilekçe,
• Cevap dilekçesi: Davalının savunmasını ve karşı taleplerini içeren dilekçe (2 hafta içinde),
• Cevaba cevap (replik): Davacının cevap dilekçesine cevabı (2 hafta içinde),
• İkinci cevap (düplik): Davalının cevaba cevaba yanıtı (2 hafta içinde).

Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra mahkeme ön inceleme duruşma günü belirler. Dava ve cevap dilekçelerinde gösterilmeyen iddia ve savunmalar, ön inceleme aşamasından sonra karşı tarafın açık muvafakati olmadan ileri sürülemez (HMK m. 141). Dilekçe hazırlığı için çekişmeli boşanma dilekçesi rehberimiz kapsamlı bilgi sunmaktadır.

Ön İnceleme Duruşması

HMK m. 137-142 arasında düzenlenen ön inceleme duruşmasında hâkim, tahkikat aşamasından önce yapılması gereken işlemleri tamamlar. Bu aşama tahkikatın zaman ve emek kaybı olmadan yürütülebilmesi için kritik önem taşır.

Ön İnceleme Konuları

1. Dava şartları: Görev, yetki, taraf ehliyeti, dava arkadaşlığı vb.,
2. İlk itirazlar: Yetki itirazı, derdestlik, kesin hüküm,
3. Sulhe ve arabuluculuğa teşvik: Hâkimin yasal yükümlülüğü,
4. Uyuşmazlık konularının tespiti: Hangi konularda anlaşma var, hangi konularda çekişme,
5. Delil ve tanık listesi süresi: 2 haftalık kesin süre,
6. Hak düşürücü süre incelemesi: Boşanma sebebinin süresi (TMK m. 162 vb.).

Ön İnceleme Sonrası

Ön inceleme duruşmasının sonunda hâkim bir tutanak hazırlar. Bu tutanakta uyuşmazlık konuları, sunulacak deliller ve bir sonraki duruşma günü belirtilir. Tarafların onayıyla bazı vakıaların ispattan vareste tutulması mümkündür (HMK m. 187). Ön inceleme yapılmadan tahkikata geçilemez (HMK m. 140/1).

Tahkikat Aşaması

Tahkikat aşaması, uyuşmazlık konularındaki vakıaların delillerle aydınlatıldığı aşamadır. HMK m. 143-183 arasında düzenlenir. Çekişmeli boşanma davalarında tipik tahkikat akışı:

1. Duruşma: Davacı Tanıkları

• Davacının gösterdiği tanıklar HMK m. 240 ve devamı uyarınca dinlenir,
• Tanıklar yemin altında ifade verir,
• Beyanlar zabıtla kayıt altına alınır,
• Karşı taraf vekili sorularını yöneltebilir.

Tanık beyanı sürecinin detayları için tanık beyanı rehberimize bakabilirsiniz.

2. Duruşma: Davalı Tanıkları

• Davalı tarafın gösterdiği tanıklar dinlenir,
• Karşı tarafın tanık beyanına itiraz dilekçesi sunulur,
• Yazılı belgelerin mahkemeye intikali tamamlanır.

3. Duruşma: Bilirkişi Raporu / SİR

• Velayet için sosyal inceleme raporu sunulur,
• Mal paylaşımı için mali bilirkişi raporu görüşülür,
• Raporlara itirazlar incelenir.

4. Duruşma: Eksik İncelemeler

• Adres tespit edilemeyen tanıkların durumu,
• Talep edilen kayıt ve belgelerin tamamlanması,
• Ek delil değerlendirmesi.

Sosyal İnceleme Raporu (SİR)

Boşanma davasında velayet konusunda çekişme bulunması hâlinde aile mahkemesi hâkimi tarafından mahkeme bünyesindeki uzman ekipten sosyal inceleme raporu (SİR) talep edilir. SİR raporu klasik bilirkişi raporundan farklı olarak mahkemeye atanmış psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan oluşan uzman ekip tarafından hazırlanır.

SİR Raporunda Yer Alan Hususlar

• Çocuğun fiziksel, psikolojik ve sosyal gelişimi,
• Çocuğun eğitim durumu, okulda sosyal uyumu,
• Çocuğun annesi ve babasıyla olan bağı,
• Anne ve babanın yaşam koşulları (konut, çalışma, gelir),
• Anne ve babanın çocuk bakımına uygun olup olmaması,
• Çocuğun (idrak yaşına ulaşmışsa) tercihi,
• Velayetin hangi ebeveyne verilmesinin çocuğun üstün yararına olacağı yönünde uzman görüşü.

SİR Hazırlama Süresi

SİR raporu istemine bağlı olarak mahkeme bünyesindeki uzman ekibin yoğunluğuna göre 2-4 ay arasında tamamlanır. Rapor hazırlanırken uzmanlar; çocuğu ev ortamında ziyaret eder, anne ve baba ile ayrı ayrı görüşme yapar, gerektiğinde okul, sağlık merkezi gibi yerlerden bilgi alır.

Bilirkişi İncelemesi

HMK m. 266-287 kapsamında bilirkişi incelemesi, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde başvurulan delildir. Boşanma davalarında karşılaşılan bilirkişi türleri:

• Mali bilirkişi: Mal rejimi tasfiyesi, ziynet alacağı, edinilmiş mallara katılma hesapları,
• Gayrimenkul bilirkişisi: Müşterek mülkün rayiç değer tespiti,
• Pedagog/psikolog (SİR dışı): Çocuğun özel durumunda bağımsız uzman raporu,
• Bilişim bilirkişisi: Dijital delillerin (mesaj, e-posta) hukuki uygunluğu,
• İmza/yazı bilirkişisi: Belgelerin sahteliği iddialarında,
• Tıbbi bilirkişi: Akıl hastalığı, malullük, darp raporları değerlendirmesi.

Bilirkişi Raporuna İtiraz

HMK m. 281 uyarınca bilirkişi raporuna karşı taraflara 2 haftalık itiraz süresi verilir. Bu süre içinde itiraz edilmezse rapor kesinleşir ve hâkim takdirine dayanak olur. İtiraz hâlinde ek rapor istenebilir veya yeni bilirkişi atanabilir.

Ara Kararlar ve Tedbirler

TMK m. 169 uyarınca aile mahkemesi, boşanma davası açıldığında davanın devamı süresince gerekli olan tedbirleri re'sen alır. Bu tedbirler ara karar olarak dava süresince geçerlidir.

Tipik Ara Kararlar

• Tedbir nafakası: Eş ve çocuk için aylık nafaka,
• Geçici velayet: Müşterek çocuğun dava süresince hangi ebeveynin yanında kalacağı,
• Kişisel ilişki düzeni: Velayeti almayan ebeveynin çocukla görüşme programı,
• Müşterek konut tahsisi: Konutta hangi tarafın kalacağı,
• Mal yönetimi tedbiri: Ortak mallar üzerinde tasarrufun önlenmesi,
• Uzaklaştırma tedbiri: 6284 sayılı Kanun kapsamında.

Tedbir nafakası ve dava açılmadan alınan tedbirler için tedbir nafakası TMK 169 rehberimiz kapsamlı bilgi sunmaktadır. Nafaka hesaplama kriterleri için nafaka hesaplama rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Sözlü Yargılama ve Karar

Tahkikat tamamlandıktan sonra HMK m. 184 uyarınca sözlü yargılama aşamasına geçilir. Bu aşamada:

1. Tahkikatın bittiği taraflara bildirilir,
2. Taraflara son sözlerini söylemeleri için süre verilir (sözlü yargılama),
3. Davacı ve davalı son beyanlarını sunar,
4. Hâkim, dosya üzerinde değerlendirme yapar,
5. Karar duruşmasında kısa karar açıklanır,
6. Gerekçeli karar 30 gün içinde yazılır.

Karar İçeriği

Aile mahkemesi kararında yer alan başlıca hüküm kalemleri:

• Boşanma kararı (kabul veya ret),
• Kusur tespiti (kim kusurlu, hangi oranda),
• Müşterek çocuğun velayeti,
• İştirak nafakası tutarı,
• Yoksulluk nafakası tutarı,
• Maddi tazminat (TMK m. 174/1),
• Manevi tazminat (TMK m. 174/2),
• Kişisel ilişki düzeni,
• Soyadı kullanımı,
• Yargılama gideri ve vekâlet ücreti.

Kanun Yolları

Aile mahkemesi kararına karşı başvurulabilecek kanun yolları:

İstinaf (HMK m. 341-360)

• Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde,
• Bölge Adliye Mahkemesi'nin (BAM) ilgili hukuk dairesine,
• Hem maddi hem hukuki sebeplerle istinaf incelemesi yapılır,
• BAM karar veya bozma kararı verir.

Temyiz (HMK m. 361-373)

• BAM kararının tebliğinden itibaren 2 hafta içinde,
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'ne,
• Yalnız hukuki sebeplerle temyiz incelemesi,
• Karar süresi 6-12 ay arasında değişir.

Kararın Kesinleşmesi

Kanun yollarına başvurulmaz veya başvuru sonuçlanır ve onanırsa karar kesinleşir. Kesinleşmiş karar nüfus müdürlüğüne gönderilerek boşanma kayıtlara işlenir. Anlaşmalı boşanmada süreç çok daha kısadır; karşılaştırma için anlaşmalı boşanma tek celse rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Aile mahkemesinde ilk duruşma ne zaman olur?

Dava açıldıktan sonra dilekçeler aşaması (dava dilekçesi, cevap dilekçesi, cevaba cevap, ikinci cevap) tamamlanır ve mahkeme ön inceleme duruşma günü belirler. 2026 yılında Ankara aile mahkemelerinin yoğunluğu nedeniyle ilk duruşma tarihi dava açılışından 3-6 ay sonrasına atanmaktadır. İstanbul ve büyük şehirlerde bu süre daha uzun olabilir. Tedbir nafakası gibi acil konular ilk duruşmadan önce ara kararla çözümlenebilir.

Ön inceleme duruşmasında neler yapılır?

HMK m. 140 uyarınca ön inceleme duruşmasında hâkim önce dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, sonra tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder. Tarafların uyuştuğu ve uyuşmadığı hususları tespit eder. Sonra tarafların dilekçelerinde gösterdikleri ancak sunmadıkları delilleri sunmaları için 2 haftalık kesin süre verir. Tanık listesi de bu aşamada istenir. Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez.

Tahkikat aşamasında kaç duruşma olur?

Tahkikat aşamasında duruşma sayısı, davadaki delil sayısına, tanık sayısına ve bilirkişi incelemesinin gerekli olup olmadığına bağlıdır. Çekişmeli boşanma davalarında tipik olarak 3-5 tahkikat duruşması yapılır: birinci duruşmada davacı tanıkları, ikinci duruşmada davalı tanıkları dinlenir, üçüncü duruşmada bilirkişi raporu görüşülür, dördüncü duruşmada eksik incelemeler tamamlanır. 2026 yılında çekişmeli boşanma davası ortalama 5-6 celse sürmekte ve 1-1,5 yıla tekabül etmektedir.

Sosyal inceleme raporu (SİR) ne zaman istenir?

Sosyal inceleme raporu (SİR), velayet konusunda taraflar arasında çekişme bulunan boşanma davalarında alınır. Aile mahkemesi hâkimi, çocuğun üstün yararını belirleyebilmek için mahkeme bünyesindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan oluşan uzman ekipten rapor talep eder. Rapor; çocuğun fiziksel, psikolojik, sosyal gelişimi, yaşam koşulları ve ebeveynlerin durumunu içerir. Yasal zorunluluk olmamakla birlikte velayet kararı için neredeyse her zaman istenir.

Duruşmaya katılmazsam ne olur?

Davacı, mazeretsiz olarak duruşmaya gelmez ve duruşmayı takip etmek üzere vekil de göndermezse, davalı katıldığında davanın yenilenmeden devamı kararı verilir; davalı da katılmazsa dava dosyası işlemden kaldırılır (HMK m. 150). İşlemden kaldırılan dava 3 ay içinde yenilenebilir; yenilenmezse dava açılmamış sayılır. Davalı duruşmaya katılmazsa yargılama yokluğunda devam eder ve sonunda karar verilir. Anlaşmalı boşanmada tarafların bizzat katılımı zorunludur.

Vekil ile duruşmaya katılım yeterli mi?

Çekişmeli boşanma davalarında taraflar vekilleri ile temsil edilebilir; bizzat katılım zorunlu değildir. Ancak hâkim, gerekli görürse tarafların bizzat dinlenmesini isteyebilir. Anlaşmalı boşanmada ise eşlerin iki taraf da duruşmaya bizzat katılmak ve hâkim huzurunda boşanma iradesini beyan etmek zorundadır. Vekaletname işlemleri için vekaletname çıkarma rehberimize bakabilirsiniz.

Duruşma günü değiştirilebilir mi?

Mazeret bildirimi ile duruşma günü değiştirilebilir. HMK m. 150/4 uyarınca mazereti haklı görülen taraf için yeni duruşma günü belirlenir. Sağlık raporu, başka davanın aynı saate denk gelmesi, beklenmedik durumlar mazeret olarak kabul edilebilir. Mazeretin duruşma gününden önce dilekçeyle bildirilmesi gerekir; duruşma günü mazeret kabul edilirse karşı tarafa tebligat masrafı yüklenebilir.

İhtarname göndererek boşanma yapılır mı?

İhtarname tek başına boşanma sebebi oluşturmaz; ancak terk sebebine dayalı boşanma davasında (TMK m. 164) zorunlu önkoşuldur. Eşini terk eden tarafa noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesi ve 2 ay süre verilmesi gerekir. Genel ihtarname uygulamaları için ihtarname örneği rehberimize bakabilirsiniz.