Arabuluculuk zorunlu mu, yoksa ihtiyari mi? Bu sorunun yanıtı dava türüne göre değişmektedir. Yanlış başvuru ya da zorunlu arabuluculuk adımının atlanması, mahkemenin davayı usulden reddetmesine neden olabilir.
Dava Şartı Olarak Zorunlu Arabuluculuk
Türk hukukunda bazı dava türleri için arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Bu şart yerine getirilmeden açılan davalar usulden reddedilir; harçlar ve masraflar iade edilmez.
Zorunlu Arabuluculuk Uygulanan Dava Türleri
- İş davaları: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, mobbing ve işe iade talepleri (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3)
- Ticari davalar: Konusu para olan alacak ve tazminat talepleri (6102 sayılı TTK)
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici Mahkemesi'nde görülecek davalarda (6502 sayılı TKHK)
- Kira davaları: Kira tespit, uyarlama ve bazı tahliye davalarında (01.09.2023 tarihinden itibaren)
İhtiyari Arabuluculuk — Seçimlik Hak
Zorunluluk kapsamı dışındaki her türlü özel hukuk uyuşmazlığında taraflar isteğe bağlı olarak arabuluculuğa gidebilir. Aile hukuku (boşanma hariç), komşuluk uyuşmazlıkları, miras uyuşmazlıkları ve sözleşmeden doğan birçok talep bu kapsamdadır.
Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi
Başvuru
Taraflardan biri Adalet Bakanlığı'nın UYAP sistemi üzerinden veya yazılı olarak arabuluculuk bürosuna başvurur. Karşı taraf davet edilir; katılmak zorunda değildir.
Görüşme
Arabulucu tarafları bir araya getirir. İş davalarında 3 hafta (gerekirse 1 hafta uzatılabilir), diğer davalarda taraflarca belirlenen sürede tamamlanır.
Sonuç Tutanağı
Anlaşma sağlanırsa imzalanan tutanak, mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alındığında mahkeme kararı gücü taşır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak alınarak dava açılır.
Arabuluculuğa Gitmeden Dava Açılabilecek Haller
- Davalı taraf yurt dışında ikamet ediyorsa
- Alacak zamanaşımına uğramak üzereyse (dava açmak zorunlu hâle gelebilir)
- İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz talepleri arabuluculuk şartına tabi değildir
- Ceza davaları ve idare mahkemesi davaları arabuluculuk kapsamı dışındadır