Servis Şoförü İş Kazası Tazminatı 2026: Personel ve Okul

Servis şoförü iş kazası tazminatı, personel servisi (fabrika, AVM, plaza, hastane) ile okul servisi araçlarını kullanan ticari sürücülerin görev sırasında geçirdiği trafik-iş kazalarında talep edilebilecek hakları kapsar. Servis şoförü mesleği, sabah-akşam yoğun mesai temposu, sıkışık güzergâhlar, dinlenme süresinin yetersiz oluşu ve yolcu güvenliği gibi sebeplerle yüksek riskli iş kollarındandır. Bu nedenle 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı SGK Kanunu, 6331 sayılı İSG Kanunu, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, Personel Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği ve Okul Servis Araçları Yönetmeliği hükümleri birlikte değerlendirilir. Bu rehber, servis şoförü iş kazası tazminatı hakkında taşıma firması sorumluluğu, abone şirket/okul müşterek sorumluluğu, yolcu hakkı ve tazminat hesaplama esaslarını ele alır.

Personel ve Okul Servisi Ayrımı

Servis şoförü iş kazası tazminatı talebinde önce hangi tür servis hizmetinin yürütüldüğü belirlenmelidir. Düzenleyici mevzuat ve sorumluluk dağılımı açısından iki tür arasında belirgin farklar vardır.

Personel Servisi

• Fabrika, AVM, plaza, hastane, kamu kurumu çalışanlarına yönelik,
• Personel Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği'ne tabi,
• Genelde çok sayıda durağı olan güzergâhlarda hizmet,
• Servis şirketi ile abone (alıcı) şirket arasında ticari sözleşme,
• Şoför 4/a sigortalı, bordrolu çalışan.

Okul Servisi

• İlkokul, ortaokul, lise ve kreş öğrencilerine yönelik,
• Okul Servis Araçları Yönetmeliği'ne tabi (rehber öğretmen/refakatçi zorunluluğu),
• Aracın yaş sınırı, renk standardı, emniyet kemeri ve hız sınırlayıcı zorunluluğu,
• Şoförün SRC-1, SRC-2, psikoteknik, sabıka kaydı şartı,
• Veli ile sözleşme yapılan model veya okul-servis şirketi sözleşmesi.

Diğer Toplu Taşıma

• Belediye otobüsü, halk otobüsü, dolmuş, minibüs,
• Belediye-özel sektör sözleşmeleri farklı sorumluluk yapısı doğurur,
• Şoför kamu görevlisi olabileceği gibi özel sektör çalışanı da olabilir.

Yasal Çerçeve: KTK, İK, SGK, Yönetmelikler

Servis şoförü iş kazası tazminatı çok katmanlı yasal düzenlemeye dayanır:

• KTK madde 85-86: İşletenin tehlike sorumluluğu,
• KTK madde 91: Zorunlu trafik sigortası,
• KTK madde 97: Zarar görenin doğrudan başvuru hakkı,
• KTK madde 108: Güvence Hesabı,
• 4857 sayılı İK madde 77: İş sağlığı ve güvenliği,
• 5510 sayılı SGK madde 13: İş kazası tanımı ve hakları,
• 6331 sayılı İSG Kanunu: Risk değerlendirmesi, eğitim,
• 6098 sayılı TBK madde 49: Haksız fiil sorumluluğu,
• 6098 sayılı TBK madde 53: Destekten yoksun kalma,
• 6098 sayılı TBK madde 56: Manevi tazminat,
• 6098 sayılı TBK madde 66: Adam çalıştıran sorumluluğu,
• 6098 sayılı TBK madde 417: İşçinin kişiliğinin korunması,
• 6098 sayılı TBK madde 853 vd.: Taşıma sözleşmesi,
• 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu: Sürüş süreleri, yetki belgesi,
• Personel Servis Araçları Hizmet Yönetmeliği,
• Okul Servis Araçları Yönetmeliği.

Servis Kazasının İş Kazası Niteliği

Servis şoförünün görev güzergâhında geçirdiği trafik kazası 5510 sayılı SGK Kanunu madde 13 kapsamında iş kazasıdır. Yargıtay, görev kapsamını geniş yorumlamayı tercih eder.

İş Kazası Sayılan Hâller

• Servis güzergâhında yaşanan trafik kazası,
• Yolcu indirme-bindirme sırasında kaza,
• Sabah toplama ve akşam dağıtım hizmeti dışı kaza (boş dönüş, garaja gidiş),
• Aracın bakım ve yıkama merkezinde kaza,
• Şirket garajında aracı park ederken kaza,
• Mola sırasında işverenin yönlendirdiği alanda kaza,
• Servis dönüşü işverence sağlanan vasıtada kaza.

SGK İş Kazası Bildirimi

İşveren (servis şirketi) iş kazasını öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Bildirim yapılmazsa idari para cezası uygulanır; işçinin geriye dönük tüm hakları korunur. Şoför, işverenin bildirim yapmaması hâlinde doğrudan SGK'ya başvurarak iş kazası tespiti isteyebilir.

SGK Tarafından Ödenen Haklar

• Geçici iş göremezlik ödeneği (5510 SK madde 18),
• Sürekli iş göremezlik geliri (5510 SK madde 19),
• Ölüm geliri ve cenaze ödeneği (5510 SK madde 20-21),
• Tedavi giderleri (SUT kapsamı),
• Protez, ortez, rehabilitasyon giderleri.

Taşıma Firması Sorumluluğu

Servis şoförünün doğrudan işvereni servis sahibi taşıma firmasıdır. Kazadaki kusur paylaşımının ana muhatabı bu firmadır.

İşveren Yükümlülükleri

• Aracın bakım, lastik, fren, koruyucu donanım eksikliklerini gidermek,
• Şoföre SRC, psikoteknik, sağlık raporlarının tam olduğunu kontrol etmek,
• İSG eğitimi sağlamak (6331 İSG Kanunu),
• Günlük azami sürüş ve dinlenme sürelerine uymak,
• Kış lastiği, zincir, ilk yardım, yangın söndürücü bulundurmak,
• Risk değerlendirme raporu hazırlamak,
• Periyodik sağlık muayenelerini düzenlemek.

İşverenin Kusuru

• Bakımsız araç tahsisi,
• Yorgun şoföre sefer verme,
• Eğitimsiz veya belgesiz şoför çalıştırma,
• Risk değerlendirme yapmama,
• Güzergâhın güvenlik açısından değerlendirilmemesi,
• Kış koşullarına hazırlıksızlık.

TBK Madde 417 Fark Tazminatı

SGK ödemeleri çoğu zaman gerçek zararı karşılamaz. İşçinin gerçek tazminat hakkı TBK madde 417 ile güvence altındadır. SGK'nın hesapladığı peşin sermaye değeri ile bilirkişi tazminat hesabı arasındaki fark, işverenden talep edilir. Manevi tazminat ise yalnızca işverenden alınır; SGK manevi tazminat ödemez.

Abone Şirket ve Okul Sorumluluğu

Personel servisi hizmetinden yararlanan abone şirket (fabrika, AVM, plaza) ve okul servisinde okul yönetimi her ne kadar doğrudan işveren olmasa da belirli durumlarda müşterek sorumlu tutulabilir.

Abone Şirketin Sorumluluğu

• Servis ihalesi/sözleşmesinde uygun olmayan koşulları dayatma (örn. çok kısa süre),
• Servis şirketinin yetki belgesi, SRC, sigorta kayıtlarını denetlememe,
• Personelin geç çıkması nedeniyle şoföre baskı uygulayan vardiya düzeni,
• Güzergâh güvenliğine yönelik uyarıları görmezden gelme,
• Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı olması (4857 madde 2).

Okulun Sorumluluğu

• Okul Servis Araçları Yönetmeliği denetim yükümlülüğü,
• Servis şirketinin yetki belgesi, sigorta, araç yaş sınırını kontrol etmeme,
• Şoförün SRC-1, SRC-2, sabıka kaydı, psikoteknik belgelerini denetlememe,
• Refakatçi (rehber) zorunluluğunun ihlali,
• Velilere düzenli bilgilendirme yapmama.

Müşterek-Müteselsil Sorumluluk

Yukarıdaki yükümlülüklerin ihlali hâlinde abone şirket ve okul, taşıma firması ile birlikte TBK madde 49 ve 66 kapsamında müşterek-müteselsil sorumlu olur. Zarar gören tazminatı bunların her birinden talep edebilir.

Yolcu (Personel/Öğrenci) Hakları

Servis aracında yolcu konumundaki personel veya öğrenci, taşıma sözleşmesi gereği güvenli ulaşım hakkına sahiptir.

Taşıma Sözleşmesi Kusursuz Sorumluluğu

TBK madde 853 vd. uyarınca taşıyıcı, yolcuyu sağ ve salim varış noktasına ulaştırmakla yükümlüdür. Sözleşmenin gereği gibi ifa edilemediğini ispat etmedikçe sorumluluk devam eder. Bu sorumluluk kusursuzdur; sürücü hatası, teknik arıza, karşı tarafın çarpması, kötü hava koşulları savunma olarak yeterli değildir.

Yolcunun Tazminat Yolları

• Servisin zorunlu trafik sigortasına KTK 97 doğrudan başvuru,
• Karşı araç kusurluysa onun trafik sigortasına başvuru,
• Şoföre karşı haksız fiil davası (TBK 49),
• Taşıma firmasına karşı taşıma sözleşmesi sorumluluğu,
• Plaka sahibine karşı işleten sıfatıyla dava (KTK 85),
• Abone şirket veya okula karşı müşterek sorumluluk davası,
• Güvence Hesabı (sigortasız araç hâlinde, KTK 108).

Okul Servisi Çocuk Yolcu

Reşit olmayan öğrenci yolcular için zamanaşımı küçüğün ergin olmasından sonra başlar. Çocuk yolcunun manevi tazminat talebinde sosyal-psikolojik gelişimine etkisi göz önünde bulundurulur. Velinin manevi tazminat hakkı da TBK madde 56 kapsamında doğar. Okul servisinde refakatçi öğretmen/personel zorunluluğunun ihlali, manevi tazminatı önemli ölçüde artırır.

Tazminat Kalemleri ve Hesaplama

Servis şoförü iş kazası tazminatı, olayın sonuçlarına göre farklı kalemleri kapsar.

Yaralanma Hâlinde

• Tedavi giderleri (SGK dışı hastane, ameliyat, protez, fizyoterapi),
• Geçici iş göremezlik tazminatı,
• Sürekli iş göremezlik tazminatı (maluliyet × PMF tablosu),
• Bakıcı gideri,
• Estetik bozukluk tazminatı,
• Yol giderleri,
• Manevi tazminat (TBK madde 56).

Ölüm Hâlinde

• Destekten yoksun kalma tazminatı (TBK 53),
• Cenaze ve defin giderleri,
• Manevi tazminat (yakınlar için),
• SGK ölüm aylığı,
• Ölüm öncesi tedavi giderleri.

Hesaplama Örnekleri

Örnek 1 — Personel Servisi Şoförü, İşveren Tam Kusurlu: 36 yaşındaki bordrolu servis şoförü, frenleri uzun süredir tutmayan minibüsü kullanırken yağmurda kayıp şarampole çarpmış, %22 maluliyet almıştır. Aylık geliri 28.000 TL'dir.

• Sürekli iş göremezlik tazminatı: 880.000 TL,
• Geçici iş göremezlik (4 ay): 112.000 TL,
• Tedavi giderleri (SGK dışı): 75.000 TL,
• Bakıcı gideri (3 ay): 60.000 TL,
• Maddi toplam: 1.127.000 TL,
• Manevi tazminat (işverenden TBK 417): 300.000 TL,
• SGK iş kazası ödemeleri ayrıca devreye girer.

Örnek 2 — Okul Servisi Şoförü, Karşı Araç Kusurlu, Öğrenci Yaralanması: 42 yaşındaki okul servisi şoförü, şerit ihlali yapan otomobilin çarpması sonucu yaralanmış, %12 maluliyet almıştır. Aracındaki iki öğrenci de orta dereceli yaralanmıştır. Şoförün aylık geliri 24.000 TL'dir.

• Şoför sürekli iş göremezlik tazminatı: 380.000 TL,
• Şoför geçici iş göremezlik (2 ay): 48.000 TL,
• Şoför tedavi giderleri: 35.000 TL,
• Şoför manevi tazminat: 100.000 TL,
• Öğrenci başına tedavi + manevi: ~150.000 TL (kişi bazında değişir),
• Sigorta payı: Karşı otomobilin trafik sigortası + servis araç sigortası.

Örnek 3 — Personel Servisi, Yolcunun Ölümü: Yaşlı bir personel (58), servisin direksiyon hakimiyetini kaybeden sürücüsünün refüje çarpması sonucu vefat etmiştir. Maaşı 38.000 TL, eş ve 22 yaşında üniversite öğrencisi çocuğu vardır.

• Destekten yoksun kalma tazminatı: 1.450.000 TL,
• Cenaze ve defin giderleri: 45.000 TL,
• Manevi tazminat (eş + çocuk): 600.000 TL,
• SGK ölüm aylığı eş ve çocuğa,
• Sorumlu: Servis şirketi + şoför + abone şirket (denetim eksikliği) + sigorta,
• Toplam: 2.095.000+ TL.

Başvuru ve Dava Süreci

• Olay yerinde: kaza tespit tutanağı, alkol testi, fotoğraf, tanıklar,
• İşverenin 3 iş günü içinde SGK bildirimi,
• Sigorta başvurusu: KTK 97 doğrudan başvuru (15 iş günü değerlendirme, 8 iş günü ödeme),
• Red veya yetersiz ödemede Sigorta Tahkim Komisyonu,
• İş Mahkemesi: işveren ve abone şirkete karşı iş kazası tazminatı (arabuluculuk zorunlu),
• Asliye Hukuk/Ticaret: üçüncü kişi ve sigortacıya karşı dava,
• Zamanaşımı 2/10 yıl; ceza zamanaşımı uygulanabilir.

Ayrıntılı süreç için iş kazası tazminat davası rehberi, hesaplama için trafik kazası tazminat hesaplama rehberi ve geçici dönem ödemeleri için geçici iş göremezlik tazminatı rehberi incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Personel servisi şoförü ne kadar tazminat alabilir?

Tazminat tutarı yaş, gerçek gelir, maluliyet oranı, kusur dağılımı ve hizmet sözleşmesine göre değişir. Aylık 25.000 TL geliri olan 35 yaşındaki şoförün %20 maluliyet alması hâlinde sürekli iş göremezlik tazminatı 650.000-850.000 TL bandında olabilir. Manevi tazminat ve fark tazminat ek olarak değerlendirilir.

Okul servisi şoförü olarak çocuk yaralandı, ben de mi sorumluyum?

Şoför, sürüş kusuru ölçüsünde sorumludur; ancak ilk muhatap zorunlu trafik sigortası ve taşıma firmasıdır. Refakatçi öğretmen-personel bulunması, hız sınırlayıcı çalışması, koltuk emniyet kemerinin takılı olması gibi yönetmelik şartlarını ihlal etmediyseniz şahsi sorumluluğunuz sınırlanır. Şirketin yönlendirmesiyle hareket eden şoför için TBK madde 66 adam çalıştıran sorumluluğu işverene yüklenir.

Servis şoförüne iş kazası sonrası işten çıkış verilebilir mi?

İş kazası geçiren ve raporlu olan şoför, rapor süresince işten çıkarılamaz. Sağlık nedeniyle fesih için İş Kanunu madde 25/I-b'deki şartlar gerekir ve bu durumda dahi kıdem tazminatı ödenir. Haksız fesih hâlinde işe iade davası, kıdem-ihbar tazminatı ve iş kazası tazminatı birlikte talep edilebilir.

Servis aracının ticari poliçesi yoksa ne olur?

Servis araçları için ticari plaka ve ticari poliçe zorunludur. Özel oto poliçesiyle servis çalıştırıldığı tespit edilirse sigortacı zarar görene öder ancak sigortalıya rücu eder. Hayata geçirilmeyen bu yükümlülük plaka sahibi ve servis firması için ciddi finansal yük doğurur. Yolcu, sigortasız bulunan durumlarda Güvence Hesabına başvurabilir.

Servis şoförü kıdem tazminatını iş kazası tazminatından ayrı alır mı?

Evet. Kıdem-ihbar tazminatı hizmet sözleşmesinin sona ermesine bağlı, iş kazası tazminatı ise kazaya bağlı haklardır; iki kalem aynı dosyada veya ayrı ayrı talep edilebilir. SGK iş kazası ödemeleri de bunlardan bağımsız işler. Destekten yoksun kalma rehberi, vefat hâlindeki tazminat yapısını ayrıntılı açıklar.

Abone şirketten (fabrika/AVM) tazminat alabilir miyim?

Doğrudan işveren değildir; ancak servis sözleşmesinde yer alan denetim, güzergâh, mesai planı, sigorta-belge kontrolü gibi yükümlülüklerini ihlal ettiyse TBK madde 49 ve 66 kapsamında müşterek-müteselsil sorumlu tutulabilir. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi muvazaalıysa 4857 İK madde 2 uygulanır ve abone şirket gerçek işveren sayılır.