Türkiye'de her yıl binlerce iş kazası yaşanmakta ve bu kazaların büyük bölümü kalıcı yaralanma ya da ölümle sonuçlanmaktadır. SGK iş kazasını tescil edip bazı yardımlar sağlasa da bu yardımlar çoğu zaman gerçek zararı karşılamaktan uzaktır. Bu noktada işverene karşı açılacak tazminat davası devreye girer. Bu rehberde iş kazası tazminatının hukuki çerçevesini, işveren sorumluluğunu, SGK yardımlarıyla farkını ve dava sürecini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
İş Kazası Nedir? (SGK Kanunu Madde 13)
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi iş kazasını tanımlar. Buna göre iş kazası şu durumlarda meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli kılan olaydır:
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada
- İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle işyeri dışında
- Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt verme sırasında
- Sigortalının işverence sağlanan taşıtla işe gidip gelme sırasında
- İşveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda
İşverenin Hukuki Sorumluluğu
İşverenin iş kazasındaki sorumluluğu iki farklı temele dayanır:
Kusur Sorumluluğu (TBK 49)
İşveren, gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almadığı için ortaya çıkan kazadan kusuru oranında sorumludur. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77. maddesi işverene kapsamlı önlem alma yükümlülüğü getirir. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işveren tazminattan sorumlu tutulur.
Tehlike (Objektif) Sorumluluğu
Yüksek tehlike yaratan işyerlerinde (maden, inşaat, kimya vb.) işveren kusuru ispat edilmese bile tehlike sorumluluğu ilkeleri çerçevesinde sorumlu tutulabilir. Bu durum mağdur açısından ispat yükünü önemli ölçüde hafifletir.
SGK Yardımları ile Mahkeme Tazminatı Arasındaki Fark
SGK iş kazası durumunda şu yardımları sağlar:
- Geçici iş göremezlik ödeneği: Tedavi süresince günlük ücretin belirli bir oranında ödenir.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Kalıcı maluliyet varsa aylık bağlanır.
- Ölüm hâlinde hak sahibi aylığı: Eşe, çocuğa, anne-babaya aylık bağlanır.
- Cenaze yardımı ve evlenme ödeneği.
Ancak SGK yardımları gerçek kaybın tamamını karşılamaz. Aradaki fark için işverene karşı iş mahkemesinde dava açılabilir. Dava sonucunda hükmedilen tazminattan SGK'nın yaptığı ödemeler mahsup edilir.
Maddi Tazminat Bileşenleri
- Tedavi giderleri: SGK karşılamayan sağlık masrafları
- Geçici iş göremezlik gelir kaybı: SGK ödeneğinin üzerindeki gerçek ücret farkı
- Sürekli iş göremezlik (maluliyet) tazminatı: Aktüeryal 3-dönemli yöntemle hesaplanan çalışma gücü kaybı
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölümlü kazalarda hak sahiplerinin gelir kaybı
- Bakım giderleri: Tam malul hâlde sürekli bakım masrafları
Manevi Tazminat
TBK 56 uyarınca yaralanma veya ölüm hâlinde manevi tazminat da talep edilebilir. İş kazasında manevi tazminat davası, SGK'dan değil doğrudan işverenden istenebilir. Hâkimin takdir yetkisi kapsamında belirlenen miktar; olayın ağırlığı, yaşanan acı ve ekonomik koşullar gözetilerek hesaplanır.
Zamanaşımı Süreleri
- Genel tazminat davası: 10 yıl (sözleşmeden doğan sorumluluk)
- Haksız fiil: Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlükârda 10 yıl
- SGK'nın rücu davası: Zarar miktarının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl
Pratikte en güvenli yaklaşım, kazanın gerçekleşmesinin ardından mümkün olan en kısa sürede hukuki danışmanlık almaktır.
"İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almamış olması nedeniyle meydana gelen iş kazasında, SGK tarafından yapılan ödemeler mahsup edildikten sonra kalan zarar miktarı için işverene karşı tazminat davası açılabilir."
İş Mahkemesi Görevliliği ve Zorunlu Arabuluculuk
İş kazasından kaynaklanan tazminat davaları İş Mahkemesi'nde görülür. İş mahkemesi olmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi bu sıfatla yetkilidir.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu gereğince, iş kazası tazminat davası açmadan önce arabuluculuk zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava yoluna gidilir. Bu süreç genellikle 3-8 hafta arasında tamamlanır.
Dava Süreci Adımları
- Kaza belgeleri ve SGK kayıtlarının toplanması
- Zorunlu arabuluculuk başvurusu ve görüşme
- Anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava dilekçesi
- İş güvenliği uzmanı ve aktüer bilirkişi ataması
- Bilirkişi raporu ve itirazlar
- Karar ve gerekirse temyiz
Sık Yapılan Hatalar
- SGK'nın yaptığı ödemeleri yeterli saymak ve dava açmamak
- Zamanaşımı süresini kaçırmak
- Arabuluculuk aşamasını atlamak (dava usulden reddedilir)
- İşverenin kusur oranını sorgulamadan kabul etmek
- Manevi tazminat talebini unutmak
İş kazası tazminatınızın eksiksiz tahsil edilmesi için uzman desteği almak amacıyla Ankara trafik kazası avukatı sayfamızı ziyaret edin →