İnşaat İşçisi İş Kazası Tazminatı 2026: 6331 İSG Kanunu ve Sorumluluk

İnşaat işçisi iş kazası tazminatı, Türkiye'de iş kazalarının en yoğun yaşandığı sektörlerden birinde en sık başvurulan hukuki süreçtir. İnşaat sektörü 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çok tehlikeli sınıf olarak tasnif edilmiş olup; yüksekten düşme, kalıp-iskele çökmesi, malzeme düşmesi, elektrik çarpması, ekskavatör-vinç kazaları, asansör boşluğuna düşme bu sektördeki en yaygın iş kazaları arasındadır. Asıl işveren ile alt işveren (taşeron) arasında bölünmüş şantiye yapısı, sorumluluk paylaşımını karmaşıklaştırmaktadır. Bu rehberde; inşaat iş kazasında işveren ve diğer aktörlerin sorumluluğu, talep edilebilecek maddi-manevi tazminat kalemleri, SGK işlemleri, ceza yargılaması, zamanaşımı süreleri ve dava süreci 2026 mevzuatı ile Yargıtay 10. ve 21. Hukuk Daireleri içtihatları ışığında ele alınmaktadır.

İş Kazası Tanımı ve Kapsam

5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu m. 13 uyarınca iş kazası şu hallerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,
• Sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
• İşveren tarafından sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
• Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda.

İnşaat şantiyesinde meydana gelen olaylar bu kapsamda doğrudan iş kazası sayılır. Yargıtay 21. HD'nin yerleşik içtihadına göre tartışmalı haller dahi (öğle arası kazaları, şantiye sahasındaki düşmeler) iş kazası kabul edilmektedir.

İnşaat Sektörünün Özellikleri

İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği uyarınca inşaat işleri (NACE kodu 41-42-43) "çok tehlikeli" sınıfta yer alır. Bu sınıflandırmanın sonuçları:

• İSG uzmanı: A sınıfı iş güvenliği uzmanı görevlendirme zorunluluğu,
• İşyeri hekimi: Çalışan sayısı ve risk düzeyine göre işyeri hekimi zorunluluğu,
• Eğitim: Çok tehlikeli işlerde her yıl en az 16 saat İSG eğitimi,
• Risk değerlendirmesi: İki yılda bir veya tehlikeli değişiklik halinde güncellenmek üzere yapılmalı,
• Sağlık raporu: İşe başlamadan ve periyodik olarak alınmak zorunda,
• Kişisel koruyucu donanım (KKD): Baret, emniyet kemeri, çelik burunlu bot vb. işveren tarafından sağlanmalı.

İşverenin İSG Yükümlülükleri

6331 sayılı Kanun m. 4 uyarınca işverenin temel yükümlülükleri:

1. Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması,
2. Sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi,
3. İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izlemek, denetlemek ve uygunsuzlukları gidermek,
4. Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak (m. 10),
5. Çalışanlara görev verirken çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne almak,
6. Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri almak.

İnşaat işverenleri ayrıca Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümlerine de uymak zorundadır. Bu yönetmelik; sağlık ve güvenlik koordinatörü atanması, sağlık ve güvenlik planı hazırlanması, ön bildirim verilmesi gibi özel yükümlülükler içerir.

Sorumluluk Paylaşımı: Asıl-Alt İşveren

İnşaat sektöründe asıl işveren-alt işveren ilişkisi son derece yaygındır. İş Kanunu m. 2/6 ve 6331 sayılı Kanun m. 4 birlikte değerlendirildiğinde:

• Alt işveren: Kendi işçileri için tüm İSG önlemlerini almak ve risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür,
• Asıl işveren: Şantiye genel güvenliğini sağlamak, alt işverenleri denetlemek ve koordinasyonu sağlamakla yükümlüdür,
• Müteselsil sorumluluk: Alt işveren işçisinin uğradığı iş kazasında asıl işveren ile alt işveren tazminattan birlikte sorumludur.

Yapı sahibi (arsa sahibi-yatırımcı), inşaatı bizzat yapmıyorsa kural olarak işveren sıfatını taşımaz. Ancak fiilen şantiyeyi yönetiyor, talimat veriyor ve denetliyor ise işveren-vekil sorumluluğu doğabilir.

Taşeron sorumluluğunun ayrıntıları için taşeron işçi alacakları rehberine bakabilirsiniz.

Tazminat Kalemleri

İnşaat iş kazası sonrasında talep edilebilecek tazminat kalemleri şu şekilde sınıflandırılır:

1. Maddi Tazminat (TBK m. 54)

• Tedavi giderleri: Hastane, ameliyat, ilaç, fizik tedavi, protez giderleri,
• Kazanç kaybı: Geçici iş göremezlik dönemi boyunca yoksun kalınan kazanç,
• Çalışma gücü kaybından doğan zarar: Sürekli maluliyet halinde ömür boyu kazanç kaybı (PMF-1931 cetveli ve aktüer hesap),
• Ekonomik geleceğin sarsılması: İşçinin mesleki gelişiminin engellenmesi.

2. Manevi Tazminat (TBK m. 56)

İşçinin yaşadığı acı, üzüntü, beden bütünlüğüne verilen zarar nedeniyle hâkim tarafından takdir edilen tazminattır. Olayın ağırlığı, kusur oranı, mağdurun yaşı ve sosyo-ekonomik durumu dikkate alınır.

3. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (TBK m. 53)

İşçinin ölümü halinde, ondan destek alan eş, çocuk, anne-baba ve diğer destek altındakilerin yaşam boyu yoksun kalacakları desteğin parasal karşılığıdır.

4. Cenaze Giderleri

Ölüm halinde cenaze, defin, mezar ve geleneksel törenler için yapılan harcamalar.

Tazminat hesabı için kazanç esası genelde gerçek ücrettir; bordro dışı ödeme kanıtlanabilirse hesap buna göre yapılır. İş kazası tazminat davası süreci hakkında detay için iş kazası tazminat davası rehberine bakabilirsiniz.

SGK Bildirimi ve İşlemler

İş kazasının ardından izlenmesi gereken SGK işlemleri:

1. Acil müdahale: İşveren ve diğer çalışanlar kazaya derhal müdahale ederek 112 acil servisini arar,
2. SGK bildirimi: İşveren, kazayı en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya elektronik ortamda bildirmek zorundadır (5510 SK m. 13/2),
3. Kolluk bildirimi: Ölümlü ve ağır yaralanmalı kazalar derhal kolluk (jandarma/polis) ve Cumhuriyet Savcılığına bildirilmelidir,
4. Kaza tutanağı: İşyerinde tutulan tutanak şahit ifadeleri ile birlikte düzenlenir,
5. Hekim raporu: Acil servis ve takip eden tedavi süreci raporları muhafaza edilir,
6. SGK denetimi: SGK müfettişleri kaza yerini inceler, kusur tespit raporu düzenler.

SGK işlemlerinin ayrıntıları için iş kazası SGK başvurusu rehberine bakabilirsiniz.

Cezai Sorumluluk

İnşaat iş kazası nedeniyle gündeme gelebilecek başlıca ceza maddeleri:

• TCK m. 85 (Taksirle öldürme): 2 yıldan 6 yıla kadar hapis; birden fazla ölüm halinde 2-15 yıl,
• TCK m. 89 (Taksirle yaralama): Yaralanmanın derecesine göre 3 aydan 3 yıla kadar hapis,
• 6331 sayılı Kanun m. 26: Çeşitli idari para cezaları,
• İş güvenliği yönetmeliklerine aykırılık: İdari yaptırımlar.

Ceza sorumluluğu kişiseldir; işveren gerçek kişi ise doğrudan, tüzel kişi ise işveren vekili, şantiye şefi, İSG uzmanı yönünden değerlendirilir. Cezai sorumluluk tazminat sorumluluğundan bağımsızdır; ceza beraat etse dahi tazminat davası kazanılabilir.

Dava Süreci ve Arabuluculuk

İş kazası tazminat davasının aşamaları:

1. Zorunlu arabuluculuk: İş kazasından kaynaklı maddi-manevi tazminat davalarında 7036 sayılı Kanun m. 3 uyarınca arabuluculuk zorunludur. Detay için zorunlu arabuluculuk rehberine bakınız,
2. Dava açılışı: Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır,
3. Görevli mahkeme: İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca iş mahkemesi; iş mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesi (iş mahkemesi sıfatıyla),
4. Yetkili mahkeme: İşçinin işi yaptığı yer veya davalı işverenin yerleşim yeri,
5. Kusur ve maluliyet incelemesi: İSG uzmanı bilirkişi kusur oranını, ATK veya tam teşekküllü hastane heyet raporu maluliyet oranını belirler,
6. Aktüer hesap: Bilirkişi tarafından PMF-1931 yaşam tablosu, teknik faiz ve gerçek ücret üzerinden tazminat hesaplanır,
7. Karar ve icra: Karar kesinleştikten sonra ilamlı icra takibi başlatılır.

Zamanaşımı süresi konusunda detaylı bilgi için işçi alacaklarında zamanaşımı rehberine bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kayıt dışı (sigortasız) çalışırken iş kazası geçirdim; tazminat alabilir miyim?

Evet. Sigortasız çalışma sigortasız işçinin haklarını ortadan kaldırmaz; tam tersine işverenin sorumluluğunu artırır. Önce SGK'ya hizmet tespit davası açılarak çalışma resmiyet kazanır, ardından iş kazası tespiti yapılır. İşveren hem geriye dönük prim hem tüm tazminat kalemlerinden sorumlu olur. SGK ödediği gelirleri işverene rücu eder.

İşçinin emniyet kemerini takmaması tazminatı düşürür mü?

Müterafik kusur olarak değerlendirilir ve tazminatta indirim yapılır. Ancak işveren emniyet kemerini sağlamış, kullanılmasını sürekli denetlemiş ve eğitim vermiş olmalıdır. İşverenin bu yükümlülüklerini yerine getirmediği hallerde işçinin ihmali çok daha düşük oranda dikkate alınır. İndirim oranı genellikle %20-30 arasındadır.

Şantiyeye habersiz giren işçi yakını yaralandı; işveren sorumlu mu?

Şantiye sahasının güvenliği işverenin sorumluluğundadır (6331 SK m. 4). Üçüncü kişilerin şantiyeye girmesini engelleyici tedbirler (uyarı levhası, çit, güvenlik görevlisi, kapatma) alınmamışsa kusur sorumluluğu doğar. Bu durumda zarar gören TBK genel hükümlerine göre tazminat talep edebilir.

Şantiye şefi olarak görev yapıyorum; benim cezai sorumluluğum var mı?

Evet. 6331 sayılı Kanun ve İş Kanunu uyarınca işveren vekili-şantiye şefi, iş güvenliği önlemlerinin alınmasını denetlemekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali sonucu meydana gelen kaza için TCK m. 85 (taksirle öldürme) veya m. 89 (taksirle yaralama) sorumluluğu doğabilir. Sorumluluğun derecesi görev tanımı ve fiili yetkiye göre belirlenir.

İş kazası SGK tarafından kabul edilmedi; ne yapabilirim?

SGK'nın iş kazası kabul etmemesi halinde, kazanın iş kazası olduğunun tespiti için iş mahkemesinde tespit davası açılabilir. Bu davada SGK ile birlikte işveren de hasım gösterilir. Mahkeme iş kazası olduğuna karar verirse SGK ödenekleri ödemekle yükümlü hâle gelir ve tazminat davası bu tespit üzerine kurulur.

İş kazası sonrası işveren beni işten çıkardı; ek tazminat alabilir miyim?

Evet. İş kazası sonrasında raporlu dönemin sonunda işverenin haklı sebep olmadan iş sözleşmesini feshetmesi, geçerli sebebe dayanmıyorsa işe iade davası açılabilir (bkz. işe iade davası 30 gün rehberi). Ayrıca kıdem-ihbar tazminatı talebi de gündeme gelir. Maluliyet nedeniyle iş yapamaz hâle gelinmişse haklı nedenle fesih hakkı da doğabilir (bkz. haklı nedenle istifa rehberi).

Ölümlü kazada eşim ve çocuğum hangi tazminatı isteyebilir?

Eş ve çocuklar başta destekten yoksun kalma tazminatı olmak üzere manevi tazminat ve cenaze giderlerini talep edebilir. Destekten yoksun kalma tazminatı, ölenin gelirinden eş ve çocuklara ayrılacak desteğin ömür boyu peşin değeridir. Anne-baba da fiili destek aldığını ispatlarsa tazminat alabilir. Hesaplama aktüer bilirkişi tarafından PMF-1931 yaşam tablosu ve teknik faiz oranı esas alınarak yapılır.