Uçuş gecikmesi, iptal edilmesi veya yolcunun uçağa alınmaması durumunda Türkiye'de uygulanacak hukuki çerçeve SHY-Yolcu Yönetmeliği, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, 1999 Montreal Sözleşmesi ve AB üyesi ülkelere/üyelerinden Türkiye'ye yapılan uçuşlarda EU 261/2004 Tüzüğü ile çizilmiştir. Bu 2026 rehberi; gecikme süreleri, tazminat tutarları, mücbir sebep tartışması, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) şikayet süreci ve tüketici mahkemesi yetkisi konularında yolcuların bilmesi gereken tüm detayları bir araya getirmektedir.
İçindekiler
Yolcu Haklarının Hukuki Çerçevesi
Hava yolu yolcusunun haklarını düzenleyen mevzuat çok katmanlıdır:
- SHY-Yolcu Yönetmeliği: Türkiye iç hat ve Türkiye'den yapılan dış hat uçuşlarında uygulanır. EU 261/2004 ile büyük ölçüde paraleldir,
- 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu: Havayolu şirketinin yolcuya karşı sorumluluğunu düzenleyen temel kanundur,
- 1999 Montreal Sözleşmesi: Uluslararası uçuşlarda yolcu yaralanması, ölümü, bagaj kaybı/hasarı ve uçuş gecikmesinden doğan zararları düzenler. Türkiye 2011'de taraftır,
- EU 261/2004 Tüzüğü: AB üyesi ülkelerden kalkan veya AB taşıyıcısı ile AB'ye gelen uçuşlarda uygulanır,
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: Tüketici-tacir ilişkisi yönüyle uygulanır.
Uçuş Gecikmesi: Süreler ve Haklar
Uçağın varış noktasına planlanan saatten geç ulaşması "gecikme" olarak nitelendirilir. Yolcuya tanınan haklar, gecikme süresine ve uçuş mesafesine göre değişir.
2 Saat ve Üzeri Gecikme (Bakım Hakları)
SHY-Yolcu m. 9 uyarınca 2 saat ve üzeri gecikme hallerinde havayolu şirketi yolcuya şu destekleri ücretsiz sağlamakla yükümlüdür:
- Gecikme süresine uygun yiyecek ve içecek,
- İki adet telefon görüşmesi, faks, e-posta gönderme imkanı,
- Gerektiğinde havalimanından otele transfer,
- 5 saat üzeri gecikmelerde yolcu bilet iadesi talep edebilir.
3 Saat ve Üzeri Gecikme (Tazminat Hakkı)
Avrupa Adalet Divanı'nın Sturgeon kararı (C-402/07) ve sonraki içtihatlar uyarınca 3 saat ve üzeri gecikmelerde, gecikme havayolu şirketinin kontrolündeki bir sebebe dayanıyorsa yolcunun maddi tazminat hakkı doğar. Bu tazminat, uçuş iptalindeki tazminata eşittir ve mesafeye göre 250 - 600 Euro arasındadır.
Gece Konaklaması Gereken Gecikmeler
Gecikme gece konaklama gerektiriyorsa havayolu şirketi otel ve ulaşım giderlerini de karşılamakla yükümlüdür.
Uçuş İptal Tazminatı
Uçuş, planlanan kalkış saatinden önce iptal edildiğinde yolcuya üç alternatif sunulur:
- Bilet bedelinin iadesi: 7 gün içinde tam iade,
- İlk fırsattaki yedek uçuş: Aynı veya benzer şartlarla varış noktasına ulaşım,
- Daha sonraki bir tarihte yedek uçuş: Yolcunun uygun göreceği bir tarihte.
Bu seçeneklerin sunulması tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Tazminat ödemekten kaçınmak için havayolu şirketinin iptal kararını şu sürelerde bildirmesi gerekir:
- İptal kararı kalkıştan en az 2 hafta önce bildirilirse: Tazminat hakkı doğmaz,
- 2 hafta - 7 gün arasında bildirilirse: 2 saat erken veya 4 saat geç varış sağlanmazsa tazminat hakkı doğar,
- 7 gün - kalkış arası bildirilirse: 1 saat erken veya 2 saat geç varış sağlanmazsa tazminat hakkı doğar.
Tazminat Tutarları (Mesafeye Göre)
SHY-Yolcu m. 7 ve EU 261/2004 m. 7 uyarınca tazminat tutarları uçuş mesafesine göre belirlenmiştir:
| Uçuş Mesafesi | Tazminat Tutarı | Yedek Uçuş İndirimi |
|---|---|---|
| 1.500 km ve altı | 250 Euro | %50 (125 Euro) |
| 1.500-3.500 km arası (AB içi tüm uçuşlar) | 400 Euro | %50 (200 Euro) |
| 3.500 km üzeri | 600 Euro | %50 (300 Euro) |
İndirim Şartları
Havayolu şirketi alternatif uçuşla yolcuyu varış noktasına 2-3-4 saat içinde ulaştırırsa tazminat tutarı yarıya indirilir. Bu indirim hakkı tamamen havayolunun süreyi tutturmasına bağlıdır.
Ödeme Şekli
Tazminat Türkiye'de Türk Lirası karşılığı olarak ödenir. Kur, ödeme tarihindeki Merkez Bankası efektif satış kurudur. Ödeme; banka havalesi, çek veya yolcunun yazılı onayıyla seyahat çeki/havayolu kredisi şeklinde yapılabilir.
Mücbir Sebep ve Sorumluluktan Kurtulma
Havayolu şirketi, gecikme veya iptalin olağanüstü hal (mücbir sebep) nedeniyle gerçekleştiğini ve makul tüm tedbirleri almasına rağmen önlenemediğini ispat ederse tazminat ödemekten kurtulur. Sturgeon ve Wallentin-Hermann içtihatları uyarınca aşağıdakiler mücbir sebep sayılır:
- Şiddetli hava muhalefeti (sis, fırtına, kar),
- Hava trafik kontrolü kısıtlamaları,
- Güvenlik tehditleri ve terör olayları,
- Beklenmeyen siyasi istikrarsızlık,
- Üçüncü taraf grevler (hava trafik kontrolcüleri),
- Volkan patlamaları, doğal afetler.
Mücbir Sebep Sayılmayan Haller
Aşağıdaki durumlar havayolunun kontrolünde sayılır ve tazminat sorumluluğunu kaldırmaz:
- Teknik arıza (Avrupa Adalet Divanı içtihadıyla netleştirilmiştir),
- Mürettebat eksikliği veya sağlık sorunu,
- Bilet aşırı satışı (overbooking),
- Şirket çalışanlarının grevi,
- Uçak bakım programının aksaması.
Bagaj Kayıp ve Hasar Tazminatı
1999 Montreal Sözleşmesi m. 17 ve 22 uyarınca bagajın kaybolması, gecikmesi veya hasar görmesi durumunda havayolu şirketinin sorumluluğu 1.288 ÖÇH (yaklaşık 1.700 Euro) ile sınırlıdır. Yolcunun yapması gerekenler:
Bagaj Hasar İhbarı
- Hasarlı bagaj 7 gün içinde havayoluna yazılı bildirilmeli (Property Irregularity Report - PIR),
- Geciken bagaj için ihbar süresi 21 gündür,
- Tamamen kayıp bagajda zamanaşımı 2 yıldır,
- Hasar/kayıp tutarını aşan tazminat için yolcunun değerli eşya beyanı yapması ve ek ücret ödemesi gerekir.
Acil Harcamaların Tazmini
Bagajı geciken yolcular için varış noktasında zorunlu harcamalar (kıyafet, hijyen ürünleri) havayolu tarafından karşılanır. Yolcu, makul harcama belgelerini havayoluna sunarak iade alabilir.
SHGM Yolcu Hakları Şikayeti
Havayolu şirketine yapılan başvurudan sonuç alınamazsa Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) Yolcu Hakları Birimi'ne şikayet yapılır. SHGM, uçuş düzenleyici otorite olarak havayolu şirketleri üzerinde denetim yetkisine sahiptir.
SHGM Şikayet Başvurusu
- Önce havayoluna yazılı başvuru yapılır (e-posta veya web formu),
- 14 gün içinde cevap alınmazsa veya cevap olumsuzsa SHGM Yolcu Hakları Sistemine başvurulur,
- Başvuruda bilet, biniş kartı, e-posta yazışmaları, gecikme/iptal bildirimi gibi belgeler eklenir,
- SHGM, başvuruyu havayolu şirketine ileterek 60 gün içinde sonuç verir,
- SHGM kararı havayolu için bağlayıcıdır; uyulmaması halinde idari para cezası uygulanır.
Tüketici Mahkemesi ve Hakem Heyeti
SHGM süreci bağlayıcı bir tazminat kararı vermez; tazminat almak için yolcunun ayrıca tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurması gerekir.
Parasal Yetki Sınırları (2026)
- İlçe tüketici hakem heyeti: 30.000 TL'ye kadar,
- İl/Büyükşehir tüketici hakem heyeti: 30.000-100.000 TL arası,
- Tüketici mahkemesi: 100.000 TL üzeri.
250-600 Euro tutarındaki tek yolcu tazminatları hakem heyeti yetkisine girer. Aile, grup veya bagaj kayıp davalarında tutarlar büyüyebildiği için tüketici mahkemesi yetkili olabilir. Tüketici hakem heyeti başvuru rehberimize bakabilirsiniz.
Zamanaşımı
Montreal Sözleşmesi m. 35 uyarınca havayolu şirketine karşı tazminat davası, uçuşun gerçekleştiği veya gerçekleşmesi gereken tarihten itibaren 2 yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; uzatılamaz.
Arabuluculuk
Tüketici uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk kuralı çerçevesinde tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Tüketici uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk rehberimize bakabilirsiniz.
Uçuş gecikme ve iptal tazminatı talepleri uluslararası mevzuat ve içtihat bilgisi gerektiren teknik bir alandır. Bu konuda profesyonel destek almak isteyenler Balgat Hukuk iletişim sayfası üzerinden büromuza ulaşabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bilet tarifesi değişti, eski tarifeyi geri alabilir miyim?
Havayolu kalkış saatini değiştirdiyse ve yeni saat orijinal saatten 2 saat erken veya 4 saat geç ise yolcu tazminat ve/veya bilet iadesi talep edebilir. Tarife değişikliği iptal hükmüne tabi tutulur.
Aktarmalı uçuşta gecikme oldu, tazminat alabilir miyim?
Aktarmalı uçuşlar tek bir bilet kapsamında satıldıysa nihai varış noktasına ulaşım süresi esas alınır. İlk uçuş zamanında olsa bile, aktarma kaçırmadan nihai varışta 3 saatten fazla gecikme oluştuysa tazminat hakkı doğar. Farklı biletler ayrı satın alındıysa her uçuş için ayrı değerlendirme yapılır.
Düşük fiyatlı bilet aldım, tazminat hakkım daha mı az?
Hayır. SHY-Yolcu ve EU 261 tazminat tutarları biletin fiyatına bakılmaksızın uçuş mesafesi temelinde belirlenir. 100 TL'lik biletle uçan yolcu da 600 Euro tazminat alabilir.
Promosyon biletim iptal edildi, bilet bedeli düşük ama tazminat alabilir miyim?
Evet. Tazminat hakkı bilet fiyatından bağımsızdır. Tazminat hakkı doğduğunda promosyon biletin tam ücreti ek olarak iade edilir veya alternatif uçuş sunulur.
Uçuş için ayrı otel ve transfer rezervasyonu yaptım, bunlardan doğan zararı tazmin edebilir miyim?
Evet. Montreal Sözleşmesi m. 19 uyarınca uçuş gecikmesi nedeniyle kaçırılan otel rezervasyonu, etkinlik bileti, transfer gibi bağlantı kayıpları havayolu şirketinden talep edilebilir. Bu tazminat SHY-Yolcu kapsamındaki sabit tazminata ek bir kalemdir; tahsil için belgelerin ispatı gerekir.
Tazminat talebim için noter ihtarnamesi şart mı?
Hayır. Önce havayoluna e-posta veya web form üzerinden başvuru yapılabilir. Ancak cevap alınamaz veya talep reddedilirse noter ihtarnamesi sürecin ispatı açısından güçlü bir belge olur. İhtarname örneği rehberimize başvurabilirsiniz.