Adli kontrol, ceza muhakemesinde tutuklamaya alternatif olarak öngörülen ve şüpheli ya da sanığın özgürlüğünü tamamen kısıtlamadan yargılama sürecine katılımını sağlayan bir koruma tedbiridir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 109. maddesinde düzenlenen adli kontrol; yurt dışı çıkış yasağı, imza atma yükümlülüğü, ev hapsi, elektronik kelepçe ile izleme gibi farklı tedbirleri kapsamaktadır. Tutuklama tedbirinin orantılı olmadığı durumlarda öncelikle adli kontrol seçeneklerinin değerlendirilmesi anayasal bir zorunluluktur. 2026 yılı itibarıyla adli kontrol tedbirleri için CMK 110/A ile azami uygulama süreleri belirlenmiş, ihlali halinde uygulanacak yaptırımlar netleştirilmiştir. Bu rehberde adli kontrolün şartları, türleri, ihlal sonuçları ve itiraz yolları detaylı şekilde açıklanmıştır.
İçindekiler
Adli Kontrol Nedir? (CMK 109)
Adli kontrol, CMK m. 109'da düzenlenen ve tutuklama yerine uygulanabilen koruyucu tedbirdir. Şüpheli veya sanığın özgürlüğünü tamamen kısıtlamadan, belirli yükümlülüklere tabi tutarak yargılama sürecine güvenli şekilde katılımını sağlar.
Adli kontrolün temel özellikleri:
- Tutuklamanın alternatifidir; orantılılık ilkesinin gereğidir,
- Sadece tutuklama şartları varken uygulanabilir,
- Hâkim veya mahkeme kararıyla verilir,
- Her zaman kaldırılabilir veya değiştirilebilir,
- İhlali halinde tutuklamaya dönüştürülebilir.
Adli Kontrol ile Tutuklama Farkı
Tutuklama, kişinin özgürlüğünden tamamen yoksun bırakılmasıdır; cezaevinde infaz edilir. Adli kontrol ise kişinin günlük yaşamına devam etmesine olanak tanır; sadece belirli sınırlamalar getirir. Tutukluluğa itiraz sürecinde adli kontrol talebi sıkça gündeme gelir.
Adli Kontrolün Şartları
Adli kontrol kararı verilebilmesi için CMK m. 109 ve 100'de aranan tutuklama şartlarının bulunması, ancak tutuklamanın orantısız olması gerekir.
1. Genel Şartlar
- Kuvvetli suç şüphesi: Somut delillerle desteklenmeli,
- Tutuklama sebeplerinden biri: Kaçma şüphesi, delil karartma veya tanıkları etkileme şüphesi,
- Orantılılık: Tutuklama yerine adli kontrol yeterli görülmeli,
- Kanunda belirtilen ceza sınırı: Üst sınırı 2 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda.
2. Hangi Suçlarda Uygulanır?
Adli kontrol kural olarak tüm suçlarda uygulanabilir. Ancak bazı durumlarda zorunludur:
- Tutuklama yasağı olan suçlarda (CMK m. 100/4 — üst sınırı 2 yıldan az hapis cezası gerektiren suçlar),
- Çocuk şüpheliler veya sanıklar için (öncelikli alternatif),
- 15 yaşını doldurmamış çocuklarda tutuklama yerine zorunlu adli kontrol,
- Hamile, yaşlı veya ağır hasta şüpheli/sanıklar için.
Adli Kontrol Türleri (11 Tedbir)
CMK m. 109/3'te 11 farklı adli kontrol türü öngörülmüştür. Hâkim, bunlardan bir veya birkaçını birlikte uygulayabilir.
Adli Kontrol Tedbirleri Listesi
- Yurt dışına çıkış yasağı,
- Hâkim tarafından belirlenen yerlere belirli aralıklarla imza atma (genellikle haftalık veya aylık karakola gidiş),
- Belirli mesleki faaliyetlerden men (örneğin doktorluk, avukatlık),
- Sürücü belgesi gibi belgelerin teslimi,
- Konutu terk etmeme (ev hapsi),
- Belirli yerlere gitmeme yasağı (mağdurun konutuna yakın olmama),
- Tedaviye veya muayene programına devam (uyuşturucu, ruh sağlığı),
- Güvence bedeli yatırma (kefalet niteliğinde),
- Silah bulundurmama veya teslim etme,
- Aile bireylerinin ve birlikte yaşadığı kişilerin korunması,
- Elektronik kelepçe ile teknik araçlarla izleme.
Tedbirlerin Birlikte Uygulanması
Hâkim, birden fazla tedbiri aynı anda uygulayabilir. Örneğin sanık hakkında hem yurt dışı çıkış yasağı, hem haftalık imza atma, hem de mağdurun konutuna yaklaşmama tedbiri birlikte verilebilir. Birden çok tedbir, tek başına yetersiz görüldüğü hallerde tercih edilir.
Yurt Dışı Çıkış Yasağı
Uygulamada en sık karşılaşılan adli kontrol tedbiridir. Sanığın yurt dışına çıkışı pasaport kaydına işlenir ve hudut kapılarında uygulanır.
Yurt Dışı Yasağı Nasıl Uygulanır?
- Karar İçişleri Bakanlığı'na bildirilir,
- Pasaport kaydına yasak işlenir,
- Hudut kapılarında elektronik sistemde görünür,
- Kara, deniz ve hava sınır geçişlerinde uygulanır,
- Pasaport teslimi de istenebilir.
Yurt Dışı Yasağının Kaldırılması
Şüpheli veya sanık her zaman tedbirin kaldırılmasını talep edebilir. Hâkim:
- Yargılama aşamasına gelinmesi,
- Delillerin toplanması,
- Kaçma şüphesinin azalması,
- Sanığın ailesi, işi ve sosyal bağları,
gibi sebepleri dikkate alarak yasağı kaldırabilir. Geçici izinler de mümkündür (örneğin sağlık nedeniyle yurt dışına çıkış).
Ev Hapsi ve Elektronik Kelepçe
2017 yılında getirilen ve son yıllarda yaygınlaşan iki önemli adli kontrol tedbiri ev hapsi ve elektronik kelepçedir.
Ev Hapsi (Konutu Terk Etmeme)
Sanığın belirli bir konutu (kendi evi veya başka belirlenen yer) terk etmeme yükümlülüğüdür. Genellikle:
- İşe gitme,
- Tedaviye gitme,
- Mahkemeye gitme,
gibi zorunlu hallerde istisnalar tanınabilir. Ev hapsinin denetimi genellikle elektronik kelepçe ile yapılır.
Elektronik Kelepçe (Teknik Araçlarla İzleme)
Sanığın bilek veya ayak bileğine takılan elektronik cihaz aracılığıyla konumunun izlenmesidir. CMK m. 109/3-k bendinde düzenlenmiştir.
- GPS izleme: Sanığın konumu gerçek zamanlı takip edilir,
- Yasak bölgeler: Mağdurun konutu, işyeri gibi alanlara yaklaşma engellenir,
- Bozma/çıkarma yasağı: Cihazı çıkarma adli kontrol ihlali sayılır,
- Şarj yükümlülüğü: Cihazı düzenli şarj etme zorunluluğu vardır.
Hangi Suçlarda Elektronik Kelepçe?
Özellikle aile içi şiddet, kadına yönelik suçlar (6284 sayılı kanun), ısrarlı takip (TCK m. 123/A) gibi suçlarda yaygın olarak uygulanır. Sosyal medyada hakaret ve ısrarlı takip kombinasyonlarında elektronik kelepçe sıkça kullanılır.
Adli Kontrol Süresi ve Uzatma
CMK m. 110/A ile adli kontrol tedbirlerinin azami uygulama süreleri belirlenmiştir.
- Ağır ceza mahkemesi görevi dışındaki suçlar: 2 yıl + 1 yıl uzatma = max 3 yıl,
- Ağır ceza mahkemesi görevindeki suçlar: 3 yıl + 4 yıla kadar uzatma = max 7 yıl,
- Çocuk şüpheli/sanıklar için: Yukarıdaki sürelerin yarısı,
- Tutukluluk süresine sayma: Sayılmaz; ancak ev hapsi sayılabilir.
Süre İçinde Tedbirin Kaldırılması
Adli kontrol süresi azami olup, sanık her zaman tedbirin kaldırılmasını isteyebilir. Mahkeme:
- Delillerin toplanma durumu,
- Yargılama aşaması,
- Sanığın yargılamaya katılım düzeyi,
- Tedbirden beklenen yararın azalması,
gibi faktörleri dikkate alır.
İhlal Halinde Sonuçları (CMK 112)
Adli kontrol ihlali CMK m. 112'de düzenlenmiş olup ciddi sonuçlar doğurabilir.
İhlal Halleri
- İmza atma yükümlülüğüne uymama,
- Yurt dışına çıkışa teşebbüs,
- Elektronik kelepçeyi çıkarma, bozma veya şarj etmeme,
- Yasaklı bölgelere girme,
- Ev hapsi ihlali,
- Güvence bedelini yatırmama,
- Mağdura yaklaşma yasağına uymama.
İhlal Yaptırımları
- Hafif ihlal: Tedbirin ağırlaştırılması (örneğin haftalık imzanın günlük olması),
- Tekrar ihlal: Yeni tedbirlerin eklenmesi,
- Ciddi/kasıtlı ihlal: Tutuklama kararı,
- Güvence bedeli irat: Yatırılan bedelin hazineye irat kaydı.
İhlal Sonrası Savunma
Sanık ihlal halinde kendisine atılan iddiaya karşı savunma yapabilir. Mücbir sebepler (hastalık, doğal afet, ulaşım sorunu) ileri sürülebilir. Etkin pişmanlık ihlalin niteliğine göre değerlendirilebilir.
Adli Kontrole İtiraz (CMK 267)
Adli kontrol kararına karşı CMK m. 267 uyarınca itiraz yolu açıktır. Bu itiraz hem tedbirin kaldırılması hem de hafifletilmesi için talep edilebilir.
İtiraz Süresi ve Yeri
- İtiraz süresi: Tefhim veya tebliğden itibaren 7 gün,
- İtiraz yeri: Kararı veren mahkemeye dilekçeyle,
- İnceleme yapan merci:
- Sulh ceza hâkimliği kararına → başka sulh ceza hâkimliği,
- Asliye ceza mahkemesi kararına → ağır ceza mahkemesi,
- Ağır ceza mahkemesi kararına → başka ağır ceza mahkemesi.
İtirazda İleri Sürülebilecek Hususlar
- Kuvvetli suç şüphesinin bulunmaması,
- Tutuklama sebebinin yokluğu (kaçma şüphesi yok),
- Tedbirin orantısız ağırlığı,
- Sanığın ailesi, işi ve sosyal bağları,
- Tedbirin uygulanma şeklinin hukuka aykırılığı,
- Süre uygulamasında hata.
İtiraz Sonucu
İtiraz mercii:
- Reddi: Tedbir aynen devam eder,
- Kabulü: Tedbir kaldırılır veya hafifletilir,
- Değiştirme: Farklı bir tedbire dönüştürülür.
Adli Kontrol Kaldırma Dilekçesi Örneği
(Soruşturma aşamasında: ... SULH CEZA HÂKİMLİĞİ'NE)
DOSYA NO: [Soruşturma/Esas No]
ŞÜPHELİ / SANIK: [Ad-Soyad, TC No]
SUÇ: [Suç adı, TCK madde no]
KONU: Hakkımda uygulanan adli kontrol tedbirinin kaldırılması talebidir.
AÇIKLAMALAR:
1- Hakkımda yürütülen kovuşturma kapsamında [tarih] tarihinde Sayın Mahkemenizce CMK m. 109 uyarınca [tedbir türü: yurt dışı çıkış yasağı / imza yükümlülüğü / elektronik kelepçe] adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verilmiştir.
2- Söz konusu tedbirin uygulanmasından bu yana [süre] geçmiş olup, dosyadaki delil durumu büyük ölçüde tamamlanmıştır. Hakkımda kaçma şüphesi bulunmamakta, yargılamaya düzenli olarak katılmaktayım.
3- Yerleşik bir ikametgâhım bulunmakta, [meslek] mesleğimi icra etmekte ve eşim ile çocuklarımla birlikte yaşamaktayım. Sosyal bağlarım ve aile durumum, kaçma şüphesini ortadan kaldıracak niteliktedir.
4- [Eğer iş gereği yurt dışı çıkış gerekiyorsa: Mesleğim gereği yurt dışına çıkmam gerekmekte, mevcut tedbir mesleki faaliyetimi tamamen engellemektedir.]
5- Mevcut adli kontrol tedbirinin kaldırılması veya daha hafif bir tedbire dönüştürülmesi yargılamanın seyrini etkilemeyecektir.
EKLER: İkametgâh belgesi, meslek belgesi, banka hesap dökümü, sabıka kaydı, ailesel belgeler.
SONUÇ VE TALEP: Yukarıda açıklanan sebeplerle hakkımda uygulanan adli kontrol tedbirinin CMK m. 110 uyarınca kaldırılmasına; kabul edilmediği takdirde daha hafif bir tedbire dönüştürülmesine karar verilmesini saygılarımla arz ederim.
[Tarih] — [Şüpheli/Sanık veya Müdafii İmza]
Adli kontrol, tutuklama, ev hapsi veya elektronik kelepçe kararlarına itiraz ve kaldırma süreçlerinde hukuki bilgi almak isteyenler, Balgat Hukuk iletişim sayfası üzerinden büromuza ulaşabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Adli kontrol tutukluluk süresinden sayılır mı?
Kural olarak hayır; ancak ev hapsi tedbiri tutukluluk süresinden sayılabilir. İmza yükümlülüğü, yurt dışı yasağı gibi tedbirler süreden düşülmez. Ev hapsinin tutukluluğa sayılması için tedbirin etkin bir özgürlük kısıtlaması niteliğinde olması gerekir.
Çocuklarda adli kontrol nasıl uygulanır?
Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki 12-18 yaş arası çocuklarda adli kontrol tutuklamaya öncelikli alternatiftir. 15 yaşını doldurmamış çocuklarda tutuklama tedbiri yerine zorunlu olarak adli kontrol uygulanır. Çocuklar için süreler yarıya indirilir.
Pasaport teslimi şart mı?
Yurt dışı çıkış yasağı uygulandığında genellikle pasaportun tesliminin istenmesi mümkündür; ancak zorunlu değildir. Pasaport kaydına yasak işlenir ve hudut kapılarında engellenir. Pasaport teslimi ek bir güvence tedbiridir.
Adli kontrol kararı kesin midir?
Hayır. Adli kontrol kararı kesin değildir; her zaman değiştirilebilir, ağırlaştırılabilir, hafifletilebilir veya kaldırılabilir. Sanık her aşamada kaldırma talebinde bulunabilir. Mahkeme delil durumuna göre değerlendirir.
HAGB ile adli kontrol birlikte uygulanır mı?
HAGB ile adli kontrol farklı aşamaların kararlarıdır. Adli kontrol yargılama aşamasında, HAGB ise hüküm aşamasında uygulanır. HAGB kararı verilince adli kontrol tedbirleri otomatik olarak kaldırılır.
Adli kontrol kararı sicile işler mi?
Adli kontrol kararı bir mahkûmiyet değil, koruma tedbiridir. Bu nedenle adli sicil kaydına işlenmez. Ancak soruşturma ve kovuşturma dosyalarında yer alır. Yargılama beraat veya düşme ile sonuçlandığında bu kayıtlar da hukuki sonuç doğurmaz.
İmza atmaya gitmezsem ne olur?
İmza atma yükümlülüğüne uyulmaması adli kontrol ihlalidir. İlk ihlalde uyarı veya tedbirin ağırlaştırılması, tekrarlanan ihlallerde tutuklama kararı verilebilir. Mücbir sebep varsa (sağlık, ulaşım engeli) belge sunarak izah edilmelidir.