Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Nasıl Hazırlanır ve Neleri İçermeli?

Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesi uyarınca eşlerin boşanmanın tüm hukuki sonuçları üzerinde mutabık kalması hâlinde mümkün olan bir boşanma yoludur. Bu sürecin kilit belgesi ise anlaşmalı boşanma protokolü'dür. Hâkim tarafından onaylanan protokol, boşanmanın hukuki çerçevesini belirler ve tarafları bağlar. Hazırlık aşamasında yapılan hatalar hem dava sürecini uzatabilir hem de ciddi hak kayıplarına neden olabilir.

Protokol Zorunluluğu ve Yasal Dayanak

TMK m. 166/3 şu koşulları öngörür:

• Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması,
• Eşlerin birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi,
• Tarafların hâkim önünde bizzat hazır bulunması,
• Boşanmanın mali ve çocuklara ilişkin tüm sonuçları kapsayan yazılı protokolün sunulması.

Protokolsüz anlaşmalı boşanma başvurusu mahkemece kabul edilmez. Protokol, dava dilekçesine ek olarak sunulabileceği gibi duruşma gününde mahkeme huzurunda da imzalanabilir.

Hâkimin Re'sen Değiştirme Yetkisi

Tarafların serbestçe düzenleyebileceği mal paylaşımı ve tazminat maddeleri bakımından hâkim kural olarak protokolle bağlıdır. Ancak çocuklara ilişkin düzenlemelerde (velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası) hâkim, çocuğun üstün yararı ilkesi gereği re'sen değişiklik yapabilir. Hâkim protokolü tümüyle uygunsuz bulursa tarafların yeniden müzakere etmesini ister; aksi hâlde anlaşmalı boşanma talebi reddedilerek dava çekişmeli olarak sürer.

Protokolün Zorunlu İçerik Maddeleri

1. Velayet Düzenlemesi

Müşterek çocukların velayetinin hangi eşe bırakıldığı açıkça belirtilmelidir. Ortak velayet de protokole yazılabilir; ancak Yargıtay'ın bu konudaki tutumu henüz tam anlamıyla yerleşmemiştir. Velayetin hangi eşte olduğu, çocukların nerede ikamet edeceği ve olağanüstü kararların nasıl alınacağı netleştirilmelidir.

2. Kişisel İlişki (Görüş Hakkı) Düzenlemesi

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla ne zaman ve nasıl görüşeceği belirtilmelidir. Standart düzenleme haftasonları, resmi tatiller, bayramlar ve yaz tatilini kapsar. Yurt dışı seyahat ve pasaport izni de protokolde yer alabilir.

3. İştirak Nafakası

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuklar için ödeyeceği aylık nafaka miktarı belirtilmelidir. Asgari geçim indirimi, çocuğun eğitim-sağlık giderleri ve yıllık artırım oranı da protocole eklenebilir.

4. Yoksulluk Nafakası

Eşlerden biri boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse diğer eş yoksulluk nafakası ödemekle yükümlü kılınabilir (TMK m. 175). Protokolde nafaka miktarı, süresi (süresiz mi yoksa belirli süreli mi olduğu) ve ödeme günü açıkça belirtilmelidir. Nafaka ödenmeyeceği kararlaştırılmışsa bu da protokole yazılır.

5. Maddi ve Manevi Tazminat

TMK m. 174 kapsamında tazminat talep eden eş, talep ettiği miktarı ve dayanağını protokolde belirtebilir. Tazminat talep edilmeyeceği de açıkça yazılabilir. Belirsiz bırakılan tazminat kalemleri ilerleyen dönemde yeni dava konusu olabilir.

6. Mal Paylaşımı

Taşınmazlar, taşıtlar, banka hesapları ve diğer varlıkların hangi tarafa bırakılacağı ya da nasıl paylaşılacağı belirtilmelidir. Gayrimenkul devirleri için tapu tescili ayrıca gerekecektir. Mal paylaşımına ilişkin hüküm boşlukları bırakılmamalı; "diğer tüm mallar taraflarca kendi aralarında paylaşılmıştır" gibi genel ifadeler belirsizliğe yol açar.

Tek Celsede Boşanma Koşulları

Anlaşmalı boşanmanın tek duruşmada sonuçlanabilmesi için şu koşulların birlikte sağlanması gerekir:

• Her iki taraf duruşmaya bizzat katılmalıdır (vekille temsil tek başına yeterli değildir),
• Taraflar, iradi beyanlarını hâkime sözlü olarak onaylamalıdır,
• Protokol, hâkim tarafından uygun bulunmalıdır,
• Çocuklara ilişkin düzenlemeler çocuğun üstün yararına aykırı olmamalıdır.

Avukatsız Protokol Hazırlamanın Riskleri

Anlaşmalı boşanma protokolü yasal olarak avukat yardımı olmaksızın da düzenlenebilir; ancak uygulamada ciddi riskler bulunmaktadır:

• Belirsiz veya eksik maddeler nedeniyle hâkimin protokolü reddetmesi,
• Mal paylaşımında gerçek değerin altında uzlaşılması,
• Nafaka ve tazminat haklarının tamamen farkında olunmadan feragat edilmesi,
• Velayet maddesinin çocuğun yararına uygun olmadığı gerekçesiyle mahkemece değiştirilmesi.

"Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafların anlaşmasını uygun bulması hâlinde bu anlaşmayı aynen ya da değiştirerek kabul eder ve boşanmaya hükmeder. Hâkimin protokolü bütünüyle reddetmesi de mümkündür; bu durumda anlaşmalı boşanmaya hükmedilemez."

Protokol Sonrası Oluşabilecek Sorunlar

Kesinleşmiş anlaşmalı boşanma kararından sonra protokol hükümleri kural olarak bağlayıcıdır; ancak bazı durumlarda değişiklik mümkündür:

• Nafaka artırımı: Enflasyon veya tarafların ekonomik koşullarındaki önemli değişiklikler nafaka artırım/azaltım davasına zemin oluşturur.
• Velayet değişikliği: Çocuğun yararını etkileyen koşulların değişmesi hâlinde yeniden yargılama yapılabilir.
• Mal paylaşımı: Protokolde düzenlenmeyen mallar için katılma alacağı davası açılabilir (10 yıllık zamanaşımı).

Protokol Hazırlığında Adım Adım Süreç

Hâkim tarafından onaylanan bir protokol hazırlamak, sistematik bir çalışmayı gerektirir. Aşağıdaki adımlar, sürecin sağlıklı yürütülmesi için yol haritası niteliğindedir.

Adım 1: Müzakere Konularının Listelenmesi

Eşler ilk önce protokole girmesi gereken tüm başlıkları liste haline getirmelidir: velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, maddi-manevi tazminat, mal paylaşımı (her bir taşınmaz, taşıt, banka hesabı, şirket payı, ev eşyaları, aile konutu şerhi), borç paylaşımı, soyadı, sigorta poliçeleri, evcil hayvan velayeti gibi.

Adım 2: Karşılıklı Mutabakat Sağlanması

Her bir madde tek tek müzakere edilerek tarafların üzerinde mutabık kaldığı çözüm yazılır. Tek bir maddede dahi uzlaşma sağlanamıyorsa anlaşmalı boşanma mümkün değildir; çekişmeli yola gidilmelidir.

Adım 3: Hukuki İncelemeden Geçirme

Taslak protokol, bir aile hukuku avukatı tarafından Yargıtay içtihatları perspektifinden incelenmelidir. Özellikle çocuğun üstün yararı, eşin yoksulluğa düşmesi, mal kaçırma şüphesi gibi hassas konular değerlendirilir.

Adım 4: Düzeltme ve Netleştirme

Avukatın işaret ettiği belirsiz veya hâkim tarafından reddedilebilecek maddeler düzeltilir. "Tarafların mutabakatıyla belirlenir" gibi muğlak ifadeler somut hale getirilir; tarih, tutar ve süre belirtilir.

Adım 5: Son Okuma ve İmza

Tarafların her ikisi de son metni baştan sona okur ve anladıklarını teyit ettikten sonra her sayfayı paraflar, son sayfayı tam imzayla imzalar. Tanık huzurunda imzalanması veya noter onayı, ileride çıkabilecek itirazları engeller.

Adım 6: Dilekçeye Ek Olarak Sunma

İmzalı protokol, anlaşmalı boşanma dilekçesinin eki olarak mahkemeye sunulur. Dilekçedeki taleplerle protokol arasında çelişki bulunmamalıdır.

Çocukla Kişisel İlişki Düzenlemesinin Detayları

Protokoldeki kişisel ilişki (görüş) maddesi, dava sonrası yıllarca uygulanacak bir takvim niteliğindedir. Belirsiz yazılması taraflar arasında sürekli sürtüşmeye yol açar. Aşağıda standart bir kişisel ilişki düzenlemesinin içermesi gereken hususlar yer almaktadır:

• Hafta sonu görüşmeleri: Ayın hangi hafta sonu, hangi saatten hangi saate kadar olacağı (örn. "her ayın 1. ve 3. cuma günü saat 18:00'den pazar günü saat 18:00'e kadar").
• Dini bayramlar: Ramazan ve Kurban Bayramı'nın hangi günlerinde hangi ebeveyne kalacağı; bayram tatillerinin yıldan yıla rotasyonu.
• Yarıyıl tatili: Sömestir tatilinin tamamının veya yarısının nerede geçirileceği.
• Yaz tatili: Genellikle 15 gün veya 1 ay kesintisiz olarak velayet sahibi olmayan eşle birlikte geçirilmesi düzenlenir.
• Resmî tatiller ve milli bayramlar: 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos, 29 Ekim gibi günlerin paylaşımı.
• Anneler ve babalar günü: Çocuğun ilgili gün ebeveyniyle birlikte olması.
• Çocuğun doğum günü: Yıllara göre rotasyon veya birlikte kutlama.
• Yurt dışı seyahat izni: Tatil amacıyla yurt dışına çıkarılması için karşı ebeveynin önceden bilgilendirilmesi koşulu.
• Pasaport ve nüfus belgesi süreçleri: İmza yetkisinin nasıl kullanılacağı.
• Telefon ve görüntülü görüşme: Çocuğun karşı ebeveyniyle düzenli telefon/video görüşmesi hakkı.

Kişisel ilişki takviminin detayları hakkında daha fazla bilgi için çocukla görüşme programı bayram ve yaz tatili rehberi, ortak velayet düzenlemesi içinse birlikte velayet (ortak velayet) TMK sayfası incelenmelidir.

Mal Paylaşımı Maddesinin Yazımı

Anlaşmalı boşanma protokolünün en kritik bölümlerinden biri mal paylaşımıdır. Hâkim, mal paylaşımı maddesinde tarafların serbestçe karar verebileceği görüşündedir; ancak bu özgürlük protokol açıkça ve eksiksiz yazıldığında işe yarar.

Taşınmaz Mallar

Her taşınmaz için il, ilçe, mahalle, ada-parsel-bağımsız bölüm numarası, tapu sicili bilgisi belirtilmelidir. Hangi tarafın üzerine devredileceği, devir masraflarının kimin tarafından karşılanacağı, devir süresi ve aile konutu şerhinin kaldırılması açıkça yazılır.

Taşıtlar

Marka, model, plaka numarası, ruhsat seri-sıra numarası, motor numarası ve şasi numarası belirtilerek hangi eşe bırakıldığı yazılır. Devir işleminin trafik tescil bürosunda ne zaman yapılacağı da netleştirilir.

Banka Hesapları ve Birikimler

Mevcut tüm banka hesapları (TL ve döviz), yatırım hesapları, BES birikimleri, hisse senetleri ve fonların paylaşımı hesap numarası bazında düzenlenmelidir. "Kendi adımızdaki hesaplar kendimize ait olacaktır" gibi genel ifade riskli olabilir; somut bakiyelerin yazılması güvenlidir.

Şirket Payları

Limited veya anonim şirket paylarının kim tarafından alınacağı, pay devrinin noterde nasıl yapılacağı, çekilme tazminatı varsa miktarı protokolde yer almalıdır.

Ev Eşyaları ve Ziynet

Düğün takıları, mobilya, beyaz eşya, elektronik eşyaların paylaşımı detaylı olmasa da genel hatlarıyla yazılmalıdır. "Tarafların kullanımında bulunan eşyalar üzerinde mülkiyet hakkı talep edilmemiştir" ifadesi sıkça tercih edilir.

Borçlar

Müşterek borçların (ortak kredi, kredi kartı, finansman, yapı kooperatifi ödemeleri) paylaşımı açıkça düzenlenmelidir. Borçlu olunan kurum bilgisi, kalan tutar ve hangi tarafın ödemeyi üstlendiği yazılır.

Edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesinin nasıl hesaplandığı hakkında detaylı bilgi için edinilmiş mallara katılma rejimi tasfiyesi 2026 ve katılma alacağı hesaplama 2026 sayfalarını inceleyebilirsiniz. Mal paylaşımı maddesinin nasıl yazılacağına dair hazır örnekler için anlaşmalı boşanma protokolü mal paylaşımı maddesi sayfası kapsamlı bir kaynak sunar.

Nafaka Hesaplama Esasları

Protokoldeki nafaka maddeleri (iştirak ve yoksulluk), tarafların gelir durumu ile çocuğun ihtiyaçları çerçevesinde belirlenir. Aşağıdaki faktörler dikkate alınır:

İştirak Nafakası Belirleme Kriterleri

• Çocuğun temel ihtiyaçları: Beslenme, barınma, eğitim, sağlık, ulaşım, giyim ve sosyal harcamalar.
• Çocuğun yaşı: Yaş büyüdükçe ihtiyaçlar genellikle artar; özel okul veya üniversite çağı için ayrı düzenleme yapılabilir.
• Velayet sahibi olmayan eşin geliri: Aylık net gelirin yaklaşık %20-30'u iştirak nafakası olarak takdir edilmektedir.
• Yıllık artış oranı: Genellikle TÜFE veya ÜFE'ye endeksli artış kararlaştırılır.
• Sağlık giderleri: Düzenli ilaç, fizik tedavi, gözlük gibi giderlerin nasıl karşılanacağı.
• Eğitim giderleri: Okul taksitleri, ders kitapları, etüt, kurs ve sınav harçları.

Yoksulluk Nafakası Belirleme Kriterleri

• Boşanmadan sonra yoksulluğa düşme tehlikesi: TMK m. 175 gereği talep edilebilir.
• Eşin yaşı, sağlığı ve çalışma durumu: Ev hanımı olarak uzun yıllar çalışan eş için tipik bir kalemdir.
• Karşı tarafın ödeme gücü: Gelir ve mal varlığı orantılı tutar belirlenir.
• Süre belirsizliği: Yoksulluk nafakası süresiz olabilir; ancak nafaka alanın evlenmesi veya ölmesiyle son bulur.

Nafakanın ileride azaltılması veya kaldırılması için ayrı bir dava açılması gerekir. Detay için nafaka azaltma davası sayfasını inceleyebilirsiniz.

Yargıtay İçtihatları Çerçevesinde Onay Kriterleri

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin son yıllarda verdiği bozma kararları, aile mahkemelerinin protokol incelemesinde dikkate aldığı kriterleri şekillendirmektedir.

Belirsizlik Yasağı

"Anlaşmalı boşanma protokolündeki maddelerin somut ve uygulanabilir olması gerekir. 'Tarafların ileride mutabık kalacakları gibi düzenlenecektir' tarzında muğlak ifadeler protokolün hâkim tarafından onaylanmasını engeller; tarafların yeniden somut anlaşma yapması istenir."

İrade Serbestliği

"Anlaşmalı boşanmada tarafların iradelerinin serbest olduğunun hâkim tarafından bizzat tespiti zorunludur. Baskı, korku veya hata altında imzalanan protokoller geçersiz sayılır; bu nedenle duruşmada her iki tarafın da hâkim huzurunda iradi beyan vermesi şarttır."

Hâkimin Re'sen Denetim Yetkisi

"Hâkim, anlaşmalı boşanma protokolünün özellikle çocuklara ilişkin düzenlemelerini re'sen denetlemek ve gerekirse değiştirmekle yükümlüdür. Tarafların iradesine rağmen çocuğun üstün yararına aykırı bulunan maddeler değiştirilmeden boşanmaya hükmedilemez."

Protokol İçin Tipik Şablon Yapısı

Aşağıdaki başlıklar, mahkeme uygulamasında kabul gören standart protokol yapısını gösterir. Her madde detaylandırılarak yazılmalıdır:

• Madde 1 - Taraflar ve Evlilik Bilgileri: Tarafların kimlik bilgileri, evlilik tarihi ve yeri.
• Madde 2 - Boşanma İradesi: Her iki tarafın TMK 166/3 uyarınca boşanma iradesi.
• Madde 3 - Velayet: Müşterek çocukların velayetine ilişkin düzenleme.
• Madde 4 - Kişisel İlişki: Velayet sahibi olmayan ebeveynle çocuk arasındaki görüşme takvimi.
• Madde 5 - İştirak Nafakası: Her çocuk için aylık tutar, ödeme günü, yıllık artış oranı.
• Madde 6 - Yoksulluk Nafakası: Talep var/yok beyanı, varsa miktar ve süre.
• Madde 7 - Maddi Tazminat: Talep var/yok beyanı, varsa miktar ve ödeme koşulları.
• Madde 8 - Manevi Tazminat: Talep var/yok beyanı, varsa miktar.
• Madde 9 - Mal Paylaşımı: Her taşınmaz, taşıt, banka hesabı, şirket payı için ayrı alt madde.
• Madde 10 - Aile Konutu: Konutun kullanım hakkı ve şerhin kaldırılması.
• Madde 11 - Borç Paylaşımı: Ortak kredi ve borçların kim tarafından ödeneceği.
• Madde 12 - Soyadı: Kadının kendi soyadına dönüp dönmeyeceği veya eşin soyadını kullanmaya devam edip etmeyeceği.
• Madde 13 - Yargılama Giderleri: Mahkeme masraflarının kim tarafından üstlenileceği.
• Madde 14 - İmza: Tarafların tam ad-soyad ve ıslak imzaları, tarih.

2026 Güncel Değişiklikler ve Eğilimler

2026 yılı itibarıyla anlaşmalı boşanma protokollerinde dikkat çeken gelişmeler şunlardır:

• Ortak velayet uygulamasının yaygınlaşması: Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay içtihatları doğrultusunda ortak velayet maddesi artık daha sık kabul görmektedir. Hâkimin denetimi devam etmekle birlikte çocuğun her iki ebeveyniyle de güçlü bağ kurması ilkesi öne çıkmaktadır.
• Dijital varlıkların paylaşımı: Kripto para birimleri, NFT, dijital içerik gelirleri, sosyal medya hesabı değerleri protokollerde yer almaya başlamıştır. Bu varlıkların değerlemesi için bilirkişi atanabilmektedir.
• e-Tebligat ve UYAP entegrasyonu: Süreçler hızlanmıştır; protokolün elektronik ortamda sunulması yaygınlaşmıştır.
• Yıllık nafaka artış oranlarında esneklik: Sabit oranlar yerine TÜFE-ÜFE ortalaması veya asgari ücrete endeksleme tercih edilmektedir.
• Aile konutu şerhi süreci: Aile konutu üzerindeki TMK m. 194 şerhinin protokolde özel olarak kaldırılması maddesi standartlaşmıştır.
• İdrak yaşındaki çocuğun dinlenmesi: 8 yaş ve üzeri çocuğun velayet ve kişisel ilişki konularında dinlenmesi standartlaşmıştır; protokolün hazırlığında çocuğun da görüşünün alınması Yargıtay'ca tavsiye edilmektedir.

Protokol Onaylandıktan Sonra İşlemler

Hâkim tarafından onaylanan protokol, boşanma kararının kesinleşmesinin ardından icra edilebilir bir belge niteliği kazanır. Tamamlanması gereken işlemler:

Tapu Devirleri

Protokolde belirtilen taşınmaz devirleri için kesinleşmiş ilam, harç ödeme makbuzu ve tapu kayıt örneğiyle birlikte ilgili tapu müdürlüğüne başvurulur. Aile konutu şerhinin kaldırılması da aynı işlem sırasında talep edilir.

Banka ve Yatırım Hesabı İşlemleri

Banka hesabı taksimleri için bankaya mahkeme ilamı ibraz edilir. Ortak hesabın kapatılması ve mevcut bakiyenin protokolde belirlenen oranda paylaştırılması gerçekleştirilir.

Şirket Pay Devri

Limited şirket paylarının devri noterde gerçekleşir ve ticaret sicilline tescil edilir. Anonim şirket paylarında nama yazılı hisse senedi devri gerekir.

Nafaka Ödemelerinin Başlaması

Kararın kesinleşmesinden sonra protokolde belirlenen ay başından itibaren nafaka ödemeleri başlar. Düzenli ödenmeyen nafakalar için ilamlı icra takibi başlatılabilir.

Nüfus Kaydı Güncellemesi

Boşanma kararının nüfus müdürlüğüne tescili otomatik olarak yapılır. Soyadı değişikliği veya nüfus cüzdanı yenileme için şahsen başvuru gerekir.

Anlaşmalı Boşanmanın Tek Celse Sonuçlanması İçin Şartlar

Protokolün hâkim tarafından kabul edilip aynı duruşmada boşanma kararı verilmesi için aşağıdaki koşulların birlikte sağlanması gerekir:

• Her iki taraf duruşmaya bizzat katılmalıdır.
• Tarafların iradesinin serbest olduğu hâkim tarafından tespit edilebilmelidir.
• Protokol Yargıtay içtihatlarıyla uyumlu hazırlanmış olmalıdır.
• Belirsiz veya çocuğun üstün yararına aykırı madde bulunmamalıdır.
• Tüm zorunlu maddeler (velayet, kişisel ilişki, nafaka, mal paylaşımı) eksiksiz olmalıdır.
• Dilekçeyle protokol arasında çelişki bulunmamalıdır.
• Tarafların yargılama gideri konusunda da mutabık olması gerekir.

Tek celsede sonuçlanma koşullarının tamamı hakkında ayrıntılı bilgi için anlaşmalı boşanma tek celse şartları rehberi okunmalıdır.